זלמן לייב טייטלבוים

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוך
רבי זלמן לייב נאך דער שבעה אראפקומענדיג פון זיין טאטנ'ס הויז מיט ווייסע זאקן און זילבערנעם שטעקן צום ערשטן מאל אלס רבי.
ביים באגלייטן ביים טעראסע פון ביתו

רבי יקותיאל יהודה (זלמן לייב) טייטלבוים (געבוירן כ"ד כסליו ה'תשי"ב)[1] איז איינער פון די סאטמארער רבי'ס (זאליס). ער וואוינט אין וויליאמסבורג, ניו יארק. ער איז דער דריטער זון פון רבי משה טייטלבוים, דער פריערדיגער סאטמארער רבי, וואס איז א ברודער-קינד פון דעם ערשטן סאטמארער רבי, רבי יואל טייטלבוים, גרינדער פון די סאטמארער קהילות איבער דער גארער וועלט.

זיין פריער לעבן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

זיין יוגנט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ער האט חתונה געהאט צו זיין פרוי חיה שרה, א טאכטער פון ביסטריצער רב.

ער איז דער יונגערער ברודער פון רבי אהרן טייטלבוים.

אלע יארן האט ער געוואוינט אין בארא פארק. שפעטער איז ער געווארן א מגיד שיעור אין די צעירים פון דער סאטמארער ישיבה אין וויליאמסבורג.

רוב פון זיין לעבן איז ער נישט באטראכט געווארן אלס ממלא מקום פון זיין טאטן. ער איז געווען גאר א שטילער און באהאלטענער צוריקגעצויגענער, וואס איז געזעצן אין דער בארא פארקער סיגוטער שול און געווען א מגיד שיעור/(ר"מ) אין די ישיבת לצעירים אין סאטמאר-וויליאמסבורג, און נישט געהאט עפעס עקסטער מיט קיינעם גארנישט. די אהרונים פרובירן גאר צו זאגן אז זיין טאטע האט אים דוקא נישט געוואלט געבן קיין רבנות שטעלע אין סאטמאר.

רבנות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ווען דער ירושלימ'ער רב, רבי משה אריה פריינד, איז אוועק, האט אים זיין פאטער, דער סאטמארער רבי רבי משה טייטלבוים, געשטעלט אויף זיין ארט אלס רב אין דער סאטמארער קהילה אין ירושלים.

מיט צוויי יאר שפעטער אין זומער פון 1999 (ה'תשנ"ט) איז ער גערופן געווארן פון ירושלים קיין וויליאמסבורג אין איז אויפגענומען געווארען דורך זיין טאטע אלס אבד"ק סאטמאר וויליאמסבורג.

דעמאלטס האט אויסגעבראכן די סאטמארער מחלוקת.

נאך דער פטירה פון זיין פאטער כ"ו ניסן ה'תשס"ו איז רבי זלמן לייב אויפגענומען געווארן דורך א מערהייט פון סאטמארער חסידים אלס סאטמארער רבי לויט דער אנגעבליכער צוואה פון זיין טאטן.

צום סוף פון זיין טאטנ'ס לעבן אין יאר תשס"ב, ווען ער איז שוין געווען אין די טיפע עלטער, און לויט די ארונים נישט בדעה צלולה, האט ער אונטערגעשריבן א צוואה פאר צוויי עדות אז זיין דריטער זון ר' זלמן לייב זאל איבערנעמען די רביסטעווע אין וויליאמסבורג "והוא ישב על כסאי", די ארונים האלטן אז דאס איז נישט געווען זיין רצון ווייל ער האט געליטן פון אלצהיימערס. פון די אנדערע זייט האט ר׳ הירצקא צוויבל ראש הכולל פון די ארוינים אין וויליאמסבורג און הרב הורוויץ - מאנטשעסטער סאטמערער רב גע'טענה'ט אז זיי זענען גאר געשטעלט געווארן דורך זיין טאטע עדות צו זאגן אז רבי אהרן זאל איבערנעמען. די זאלונים טענה'ן אז זייער מאדנע אז פונקט די צוויי אידן האט ער פאטרויעט די האקעלע עדות און נישט ביי נאנטע גבאים און דיינים וואס ער האט אלעס זיך מיט זיי דורכגערעדט.

הנהגת הקהלה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ביזן היינטיגן טאג, רעכנט ער זיך שטארק מיט דער מיינונג פון זיינע דיינים. די דיינים וואס זענען זיין תורה אויטאריטעט, זענען פארמירט געווארן אין אזא סימבאלישן בית דין אן קיין זיצונגען נאר פארבינדען צוזאמען דערווייל בראש פון ר' ישראל חיים מנשה פרידמאן, ר' חיים דוד כ"ץ, ר' זלמן לייב פילאפ און ר' שלמה לייב וויינבערגער. חוץ פון זיין בי"ד האט ער נאך חשובע אנגעזעהנע דיינים אין אנדערע שטעט, א שטייגער ווי ר' משה מנחם טירנויער (מאנטריעל), ר' אריה ראזנפעלד (קרית יואל), ר' ברוך נתן האלבערשטאם (לאנדאן), ר' חיים קלמן גוטמאן (בעמח"ס ט"ל מלאכות, חיים לחג, ועוד), ר' לייבוש פר"מ, ר' יחזקאל ט"ב, אין נאך.

אסאך פון זיינע אנהענגער האלטן זייער שטארק פון זיין זון ר' חיים צבי טייטלבוים, דער רב אין סאטמאר ירושלים.

דער סאטמארער רבי ר' זלמן לייב מיט זיין טאטע דער ברך משה

די אדמורו"ת מלחמה קעגן זיין ברודער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

זעט דעם הויפּט אַרטיקל – סאטמאר מחלוקת

ניסן תשנ"ט האט אויסגעפלאצט א ריזיגע מחלוקה אין סאטמאר וואס ווערט פארעכנט אלס די געמיינסטע און גרעסטע חסידישע מחלוקה אין מאדערנער היסטאריע. דאס האט פאסירט ווען דער ברך משה'ס געזונט צושטאנד האט אנגעהויבן נאכצולאזן, סיי פיזיש און סיי גייסטיש, אויטאמאטיש האט זיין עלטסטער זוהן ר' אהרן אומאפיציעל אנגעהויבן צוביסלעך איבערנעמען די לייצעס פון סאטמאר, אלע שונאים פון ר' אהרן האבן נישט געקענט שלום מאכען מיטן מצב אז ר' אהרן וועט זיין דער אויסשליסליכער פירער אין סאטמאר.

אבער ויהי היום איין שיינעם חול המועד האט מען זיך דערוויסט אז דער ברך משה וויל אנדערש, וואס א טייל זאגן צוליב וואס ר' אהרן האט אין די לעצטערע יארן פון זיין טאטע ארויסגעוויזן א שטארקע רעביסטעווע, און די ארונים זאגן אז דאס איז צוליב די העצע פון ר' משה גבאי, ווארשיינליך איז אריבערגעשפרינגען א שווארצע קאץ צווישן ר' אהרן און דעם רבי'נס הויפט גבאי משה פריעדמאן, און אלעס האט זיך דראמאטיש געטוישט, די רבי האט אפגעמאכט\איז איבערגערעדט געווארען (געוואנדן וועלכער צד) אז מ'דארף אויפנעמען זיין אינגערן זון ר' זלמן לייב פאר רב אין וויליאמסבורג, און וכך הוה, ר' זלמן לייב האט איבערגענומען וויליאמסבורג, אלע בתי מדרשים, מוסדות, קעמפס, מקוה, מצה בעקעריי, אלעס איז ארויסגעפאלן פון ר' אהרן'ס קאנטראל.

די אלע אידן וואס האבען נישט ליב געהאט ר' אהרן, מיט די בני יואל, האבן דאס באטראכט ווי א נס מן השמים, און זענען געשפרינגען אויף די גאסן פאר שמחה, ממש ווי משיח איז דא. ווידער ר' אהרן מיט זיינע מענטשען, זענען אויפגעשוידערט געווארן, ממש אבל וחפוי ראש.

אלע פרואוון מצד די אהרונים צו צוריקנעמען קאנטראל פון וויליאמסבורג איז געווען אומפרוכטבאר, קודם ביי דין תורה האבן די זאליס נאר געוואלט גיין צו די סאטמארער דיינים וואס זענען זאלוניש געשטימט, און דערנאך האבען זיי לפנים משורת הדין געאפערט דריי באוויסטע בתי דינים לויט די סאטמארער גייסט, אבער די ארונים האבען געמיינט אז ס'וועט זיי בעסער זיין און געריכט און נאכדעם אין געריכט האט מען זיי באוואשן ווי א סוטה אז זיי זענען שקצים פארן גיין אין ערכאות, און זיי האבן אלעמאל פארלוירן.

עס האט אויסגעקוקט ווי ר' אהרן איז קאפוט, למעשה האבן זיינע חסידים זיך אריענטירט און פארזיכערט צו אנהאלטן און פארשטערקערן די מאכט און די אנדערע גרויסע צענטערן פון סאטמאר בעיקר און קרית יואל און בארא פארק, און אין בני ברק.

זייט די אהרונים האבן געהאט זייער לעצטער קלאפ אין געריכט תמוז תשס"ו האבן זיי געעפנעט אייגענע מוסדות און בתי מדרשים אין וויליאמסבורג, זיי האבן געעפנט אויפאיינמאל חדר און שולעס פאר אלע יארגאנגען, איינגעשאפט בנינים, פאר די מוסדות אין געבויט א גרויסע שוהל. אויף א געדיגענעם ארט, וואס זיי צאלען רענט.

אזוי ווי אויבן געשריבן איז שוין געווען אנגענומען א לענגערע צייט אז רבי אהרן טייטלבוים וועט זיין דער ממלא מקום אבער זייער טאטע האט צוריק געצויגן, דאס האט געפירט אז עס זאל אויסברעכן א מחלוקה פון זיבן יאר צווישן די אנהענגער פון די צוויי ברידער.

ר' זלמן לייב האט ביי זיין הכתרה פאר רב אין וויליאמסבורג געזאגט אז עס ווייזט זיך ארויס אן "אהבה מוסתרת" מיינענדיג אז דערמיט וואס אויסערליך זענען זיי געווען זיין טאטן'ס שונאים, איז דאס אבער נאר געווען מיטן ציל קעגן ר' אהרן טייטלבוים, און אמת'דיג אינעווייניג האבן זיי יא ליב געהאט זיין טאטע ר' משה טייטלבוים זי"ע אבער בעיקר פיינט געהאט זיין זון ר' אהרן טייטלבוים, פארשטייט זיך אז דאס איז געווען א קאנטראווערסאלע לאזונג, אז זיי האבן טאקע ליב געהאט זיין טאטן.

זיין תורה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ר' זלמן לייב, איז יארן לאנג געווען מרביץ תורה אין סאטמאר ישיבה לצעירים אין וויליאמסבורג וואו ער פלעגט זיך פירן זייער בפשטות, פילע תלמידים געדענקן אז ווען זיי פלעגן אנקומען אין ישיבה צו פארטאגס סדר פלעגט ער שוין דארט זיצן און לערנען פון די פריע פארטאגס שעות מיט א חברותא.

ער האט געדינט ברבנות אין זיין טאטענס שול סיגוט אין בארא פארק אויך האט אים זיין טאטע איבערגעגעבן די השגחה פון יענע צייטן ווען ער איז געווארן רבי.

רבי זלמן לייב מיט ר' יצחק טובי ווייס (גאב"ד ירשלים) אין קווינס ישיבה

ער האט דורכאויס זיינע יארן אלס סיגוטער רב געהאט א שיעור אין סיגוטער ביהמ"ד ווי ער האט פארגעלערענט גאנץ ש"ס.

ער איז אלס געווען בקי אין די סדר השגחה ביי די מצות, וואס ער האט אסאך יארן געטוען אין השגחה אויפן פארלאנג פון זיין טאטן.

אין ער איז באקאנט מיט זיינע טיפע שיעורים וואס ער לערענט פאר אין זיין ישיבה גדולה אין קווינס פאר שבועות, אלס הכנה צו די קרעפל פשעטעל וואס ער זאגט שבועות.

זיין טאטע זצ"ל האט זייער ליעב געהאט צו לערנען מיט אים , זאגנדיג ער איז א גוטער לערנער אויפן בלאט נישט קיין קונצן מאכער נאר פארשטיין באמת א שטיקל גמרא תוס' מיט א גרונטליכקייט, נאך אלץ סיגוטער רב ווען עס האט זיך געמאכט א שווערע שאלה האט זיין טאטע אים געבעטן צו שרייבן תשובות הלכה למעשה וואס איז געווען געדרוקט אין פארשידענע זשורנאלן.

אין ער איז אויך באקאנט מיט זיינע שיינע דרושים וואס ער זאגט יעדן פרייטיק צונאכט ביים טיש, סאי'ז דא אידן וואס גייען לאנגע שטרעקעס צו הערן זיין תורה.

זיינע חסידים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

זיין גרעסטע באזע פון חסידים איז אין וויליאמסבורג, זיין קהילה אין וויליאמסבורג וואס באשטייט פון טויזענטער ראשי משפחות, ווי ער האט די גרויסע סאטמארער ביהמ"ד אויף ראדני סטריט, און נאך 13 קלענערע בתי מדרשים, זיין תלמוד תורה אין מיידל שולע אין וויליאמסבורג האבן איבער 11 טויזנט קינדער. אויך האט ער מוסדות התורה און חברי קהילה אין קרית יואל, אין בארא פארק, אין מאנסי (וואס איז אינטער זיין שוואגער ר' חיים יושע האלבערשטאם שליט"א) אין מאנטריעל, אין לאנדאן, אין אנטווערפען, אין מאנטשעסטער, אין ארץ ישראל, ספעציעל אין ירושלים, און אין אלע פלעצער ווו עס געפינט זיך סאטמארער אידן.

גדולי תורה וגדולי ישראל לימינו[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ר' זלמן לייב האט גענאסען גרויסע הערצה ביי פילע גדולי ישראל וואס האבען געזעהן פאר וויכטיג אז ער מוז זיין דער סאטמאר רב צווישען זיי זענען אויכעט רבנים וואס זענען נישט סאטמערע דירעקט ווי הגאון הרב קופעלמאן זצ"ל עס איז באוויסט אז ער האט זיך דורכגרעדט מיט דריי גדולי ישראל איידער זיין טאטע האט אים עמטליך ממנה געווען דאס זענען הגה"ק רבי בנימין ראבינאוויטש זצ"ל כ"ק אדמו"ר רבי לייבוש לייזער שליט"א מפשעווארסק און הרב קופעלמאן זצ"ל וואס זיי האבען צוגעשטימט אז ער זאל אננעמען די בקשה פון זיין טאטען צו ווערען די רב אין ווילאמסבורג,

שפעטער ווען ער האט שוין אנגענומען די רבנות זענען צוגעשטאנאן פארשידענע סאטמארע רבנים אפי' אזעליכע וואס האבען זיך געהאט דערווייטערט פון סאטמאר ווי דער מאנטיוודיעא רב הגה"צ ר' אברהם לייטנער זצ"ל וואס האט ברבים געלויבט דער ברך משה זצ"ל זאגענדיג ער האט געהאט א גרויסער סייעתא דישמיא ממנה צון זיין ר' זלמן לייב אלץ רב, ווי אויך די וויזניצער מאנסי'ער רבי שליט"א האט זיך ברבים אנגענימען פאר אים ווען ר' אהרן'ס קהלה איז געגאנגען און קאורט און גע'אסרט זיינע חסידים צו ליינען ר' אהרנ'ס צייטונג דער בלאט, ווי אויך האט אים דער קאשויער רב הגה"ק ר' רפאל בלום זצ"ל זייער שיין מקרב געווען, ווען ער איז געווען עמטליך צוקריגט מיט סאטמאר זעהנ'דיג א נייע עפאכע סאטמאר אויף די ריכטיגע רעלסען,

ווי אויך די סאטמארע רבנים ווי הרב הגה"צ ר' נתן יוסף מייזעלס זצ"ל אב"ד אבני שלמה מאנסי וואס האט געזאגט ביי די הכתרה פון ר' זלמן לייב אז די הנאה זעהט מען אפען גאנצען ציבור אויף זייערע פנימער אז סאטמאר האט אזא רב, ווי אויך איז געקומען הרב יוסף אשכנזי זצ"ל דער טולטשווער רב און דער גבאי ביים אלטען סאטמאר רבין זצ"ל דער מייסד הקהלה וואס איז אויך געווען יארן ווייט פון די סאטמארע קהלה, ווי אויך די בני יואל רבנים הרב משארמאש שליט"א וואס איז געווארען זייער באפריינדעט מיט הרב זלמן לייב שליט"א ווי אויך דער טשאטה'ע רב שליט"א און פיל נאך זעהנ'דיג החזרת עטרה ליושנה, סאטמאר האט א רב וואס איז א שטאלץ פאר די קהלה פאר די בוכ"ע און זיין תורה הק' אויף די וועג פון דער מייסד זי"ע און זיין ממשיך זיין פאטער דער ברך משה זצ"ל

זיין ישיבה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ר' זלמן לייב פירט די ישיבה גדולה אין גלענדעיל קווינס וואס די ישיבה האט היינט אנגעבליך ארום 1100 בחורים, און איז פאררעכנט היינט צוטאגס אלס די גרעסטע חסידיש'ע ישיבה גדולה אין דער גאנצע וועלט.

זיין קהילה אין קרית יואל -בארא פארק[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

די זאליס הייסן צו זיין א מינדערהייט אין קרית יואל דערווייל ווי די ביז איצטיגע וואלן דארטן האבן געוויזן שוין דריי מאל וואס זיי האבן פארלוירן. ביי די לעצטע וואלען האבען זיי אנגעצויגן 37/39 פראצענט פין די וואלען, אבער דערווייל זענען זיי ביי דער מאכט אין די וויליאמסבורג סאטמאר קהילה און פירן אירע מוסדות.

אבער ער האט אין ק"י א קהלה פון איבער צוויי טויזענט מיטגלידער און מוסדות פון איבער 4 טויזענט קונדער ווי אויך אין בארא פארק האבען זיי מייסד געווען א קהלה מיט טויזענטער אנהענגער און מוסדות לשם ולתפארת און א קורצע צייט איז דאס פון די גרעסטע אין בארא פארק מיט 5 פארלעל קלאסען אזוי ווי סאטמאר האט איבעראל.

עסקנות: זכרו/ שקל הטהור/ און קרן ילדי צרפת[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ר' זלמן לייב האט זיך ארויסגעשטעלט צו זיין א רבי וואס איז א אומר מעט ועושה הרבה, ער אליינס איז שעות ארוכות פארנומען מיט שאפען מיליאנען דולער פאר פילע צוועקען פאר יחידים און פאר די ציבור, דא האט ער מייסד געווען שקל הטהור וואס שיקט צו די מוסדות על טהרת הקודש און ארצינו הק' און די לעצטע יארן האט ער שוין געשיקט מיליאנע דאלער, דא פארט ער ארום מיט גדולי ישראל צו שאפן פאנדען פאר ילדי צרפת זאלן נישט אויסגמעקט ווערן זייער אידישקייט דורך די ציונים, דא שאפט ער חודש'ליכע תמיכה פאר טויזענטער אינגעלייט וואס נעמען בחינות אין די מסגרת פון זכרו, און די זעלבע צייט בויעט ער ניי געגענטער: אין בלומינגבורג ניו יארק און ניו דזשערזי לעיקוואד, אז אידען זאלן האבען ווי צו וואוינען, ר' זלמן לייב האט מייסד געווען די ערשטע חתונה מאלל צו מאכען א ביליגערע סטאנדרט פאר חתונה'ס, מיט דעם אלעם טוט ער דאס אן קיין רעש און קיין פאמפע האט ער געבויט צוויי זאלען פאר ביליגע חתונה'ס מיט די הילף פון הנגיד הרב אליעזר קעסטענבוים שליט"א וואס פיל קהלות האבען געפריווט און נאכגעטוהן, וועליכער איד עס גייט אריין צו אים פאר א צוועק איז ער דא בלב ונפש א ווארים הארץ צי יעדע רעכטע זאך,

די תוצאות פון מחלוקת

האט די ארונים שלום געמאכט מיט בעלזא, די זאלונים האבען שלום געמאכט מיט די בני יואל, די ארונים האבען אנגעטון א פרימע פנים ביי די כשרות הבשר און כשרות המצות און אזוי אויך ביי די כינוס כלל ישראל (ווען ר' זלמן לייב איז יא געגאנגען) מיט א תירוץ אז מ'גייט רעדען ענגליש וואס איז נישט איינקלאנג מיט די מיהאלוויצע אסיפה, וווי אויך ביי פארשיעדנע מערכות וואס למשל אז די זאלונים האבען געשריגען אסור האט די ארונים געשריגען מותר ביי די מערכה ביי די בית הקברות אין בית שמש, אדער ביי מציצה בפה וואס די ארונים און דער בלאט האבען זיך ארויסגעדרייט צו העלפען די עסקנים און ר' אהרן האט אינטערגעריסען די עסקנים אז זיי זוכען כבוד נישט אויף צו טוען, אדער ביי הצלת קרן ילדי צרפת האט ר' אהרן קנאישערהייט געשריגען אקעגין חינוך עצמאי, און שפעטער ביי ר' שמואל אויערבאך ווי ר' אהרן האט זיי אונטערגעריסן אלס גרים און פרעות-מאכער, ממש אז ער זאגט יא זאגט ער ניין מיט שיינע תירוצים

זיינע גבאים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

זיין משפחה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ברידער

די צוויי ברידער אלס רבי'ס זענען מנחם אבל טאכטער פון ר' אלימלך אשכנזי אייר תשס"ז

שוועסטער

שוואגערס

קינדער

רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  1. אריה ערליך. מלכות של חסד. משפחה, כ"ט בכסלו תשע"ג. זייט 28.

וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]


פריערדיקער:
הרב משה טייטלבוים זצ"ל
ברך משה
סאטמארער רבי קומענדיקער:
--