סאטמאר (הויף)

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוך
דער ארטיקל דיסקוטירט דאס חסידות. אויב איר זוכט די שטאט, זעט סאטמאר (שטאט).

סאטמאר איז א חסידות געגרינדעט דורך רבי יואל טייטלבוים, רב אין סאטמאר, זיבנבערגן. היינט וואוינען די חסידים בעיקר אין וויליאמסבורג, ניו יארק, און אין דעם סאטמארער שטעטל קרית יואל אין מאנרא, ניו יארק, ווי אויך זענען דא סאטמארער חסידים אין אנדערע פרומע ישובים איבער דער וועלט. זיי זענען בעיקר באקאנט מיט זייער שטארקע קעגנזאץ צו ציוניזם וואס ר' יואל האט שטענדיק שטארק געשטורמט קעגן דער גרינדונג און אידעאלאגיע פון ציוניזם. די סאטמארער חסידים זענען בעיקר פונעם אונגארישן און רומענישן אפשטאם.

רבי יואל טייטלבוים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט אַרטיקל – יואל טייטלבוים

און יאר תרפ"ח איז פלוצלינג נסתלק געווארן דער סאטמארער רב, ר' אליעזר דוד גרינוואלד, דער קרן לדוד, איז דאן ווידער ערוועקט געווארן די געדאנק פון אויפנעמען רבי יואל פאר רב, ר' יואל האט דארט געהאט פילע אנהענגער און חסידים, נאך געציילטע יארן פון מיינונגס פארשידנהייטן און א דין תורה איז ר' יואל אויפגענומען געווארן פאר רב, און איז זיך געקומען באזעצן אין שטאט און יאר תרצ"ד.

סאטמאר איז א גרויסער באוואוינטער צענטער שטאט ווי עס האבן געוואוינט טויזנטער פרומע אידן פון פארשידענע שיכטן און קרייזן. דארט און סאטמאר האט ר' יואל געפירט א גרויסע ישיבה. ר' יואל איז געווען דארט רב ביזן חורבן אייראפע, ווען מ'האט ניסן תש"ד קאנצעטרירט די סאטמארער אידן אין געטא, און זיי שפעטער ליקווידירט קיין אוישוויץ הי"ד.

אדמורי"ם[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

רבי יואל טייטלבוים , דער מייסד פון די הייליגע מוסדות, איז נסתלק געווארן אום יום כוא"ב (כ"ו אב) תשל"ט, און זיין ציון הקדוש איז אין זיין געגרינדעטע שטעטל קרית יואל, איז א פלאץ וואו מען קען טרעפן אידן פון איבער דער גארער וועלט, פון אלע שיכטן און קרייזן וועלכע קומען זיך אויסגיסן דאס הארץ ביים קבר פון דעם צדיק אמת.

די סאטמאר רבי'ס, לינקס רבי יואל טייטלבוים, רעכטס זיין נעפיו, רבי משה טייטלבוים

נאך זיין פטירה האט איבערגענומען די הנהגה זיין פלימעניק הגה"ק רבי משה טייטלבוים וועלכע האט ממשיך געווען מיט די הייליגע ארבייט, ווי מחזק זיין די יסודות און אזוי אויך מייסד געווען פרישע פליגל'ען צו דער הייליגער תורה אימפעריע בכל קצווי תבל.

רבי משה טייטלבוים , דער מנהיג פון די סאטמארער מוסדות, איז נסתלק געווארן אום כ"ו ניסן ה'תשס"ו, און איז נטמן געווארן אינעם אוהל אין קרית יואל.

נאך זיין פטירה האט איבערגענומען די הנהגה זיין עלטסטער זון רבי אהרן טייטלבוים אין קרית יואל און זיין זון רבי זלמן לייב טייטלבוים אין װילימסבורג.

היסטאריע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

סאטמאר איז א קהילה אין ניו יארק וואס איז אויפגעשטעלט געווארן דורך א גרופע אידן ובראשם הר"ר יואל טייטלבוים, דער סאטמארער רבי - סאטמאר איז א שטאט אין זימבערגן וואו דער אדמו"ר איז געווען רב - נאכ'ן אנגעקומן אהין שוין נאך דער צווייטער וועלט מלחמה קיין אמעריקע, אין זיך געזעהן אהן גארנישט אויף אזוי ווייט אז מ'האט געדארפט מצרף זיין צו מנין א קטן מיט א ספר תורה האט מען אנגעהויבען צו בויען מוסדות וכו' אין נאך פיל מיה און פלאג האבן מענטשן אנגעהויבן צו קומען דאווענען אדער צום טיש קיין סאטמאר (דאן א קליין בית המדרש'ל), אויך זענען אנגעקומען אביסל אידן פון מעבר לים.

קנאות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

סאטמאר, באקאנט אין דער וועלט פאר איר אומ'פשרה'דיגן דרך און שטארקער אנטי ציוניזם, איז געגרינדעט געווארן דורך רבי יואל טייטלבוים, זייענדיג רב פון דער שטאט סאַטמאר אין אונגארן פאר דער צווייטער וועלט מלחמה.

סאטמאר'ס פשרה'לאזער וועג אין אידישקייט שטאמט פון דעם דרך פונעם חתם סופר, רבי הלל ליכטענשטיין אונד די אונגארישע קנאות איברהויפט.

סאטמאר האט באוויזן נאכ'ן קריג אין אמעריקע אויפצושטעלן אן פארצווייגטע נעץ פון מוסדות און ארגעניזאציעס פאר חינוך און געזעגשאפטליכע אינטערעסן וואס זענען היינט צושפרייט איבער דער גארער וועלט. סאטמאר ווערט היינט פאררעכנט פון די סאמע גרעסטע רבי'שע הויפן איבער דער וועלט.

צדקה וחסד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

א באזונדערן כח האט דער סאטמארער רבי ארינגעלייגט אין איינפלאנצן די מדה פון צדקה און חסד אין זיינע חסידים, זייענדיג אליין דער לעבעדיגער מוסטער פאר זיי, ער האט פארטיילט שווערע לעגענדארישע סומעס פאר צדקה, און זיך געבארגט צו טיילן ווייטער.

דאס טיילן צדקה האט ער אויך אויסגעלערנט זיינע חסידים, ווען נאך היינט צו טאג זענע די סאטמארער פון די גרעסטע צדקה טיילער פאר יעדן צוועק.

די סאטמארער רביצין הרבנית הצדיקת אלטא פייגא ע"ה האט פארנומען דעם ארט פון די קעניגן אין די סאטמארער מלוכה, און האט געהאט א גרויסן חלק אין אויסבויען אוןו אוועק שטעלן די סאטמארער אימפעריע, ביז דאס איז אויסגעוואקסן וואס ס'איז היינט.

דער רבי און די רביצין האבן אויך געגרינדעט און אוועקגעשטעלט אומצאליגע ארגאנעזציעס וואס העלפן אידן אין אלערליי שווערע אומשטענדן, צווישן די מוסדות ווערן פאררעכענט, רב טוב, ביקור חולים, און נאך פיל אנדערע.

מוסדות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

סאטמאר האט בתי מדרשים מוסדות געשפטען מקוואות קעמפס און נאך פילע זאכן.

בתי מדרשים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

וויליאמסבורג[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

17 בתי מדרשים, צווישן זיי

  • ראדני
דער ביהמ"ד אויף ראדני סט. איז דער עלטסטער און גרעסטער בית המדרש (חוץ דער קליינער בית המדרש אין הויז פון ר' יואל טייטלבוים ערשטער סאטמאר רב, וואס איז עלטער) טייל אידן האבן א ספעציעל געפיל צו דעם ביהמ"ד וואס רבינו הק' בעל ויואל משה האט אין דעם געדאוונט.

דער סאטמארער בית המדרש אויף הופער סטריט איז געבויט געווארן תיכף נאך די פטירה פון רבי משה מסאטמאר זי"ע פאר די געברויך פון חסידי ר' אהרן וועלכע זענען געבליבן בית המדרש'לאז נאכדעם וואס ר' זלמן לייב האט גע'ירש'נט דעם ראדני בית המדרש, ווי אויך האבן ביידע זייטן עטליכע קלענערע בתי מדרשים אין אלע געגנטער פון שטאט.

קרית יואל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • 16 גארפילד (ר' אהרן)
דער צענטראלער ביהמ"ד הג' ייטב לב אין קרית יואל געבויט דורך די ראשי הקהילה פון סאטמאר, אינעם ביהמ"ד געפונט זיך דער ״היכל ראזנבערג״

און נאך 13 בתי מדרשים.

אויך בתי מדרשים אין בארא פארק, מאנסי, לייקוואוד, לאנדאן, אנטווערפן, מאנטשעסטער, ירושלים, און בני ברק.

מוסדות התורה והחינוך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

וויליאמסבורג
תורה ויראה ובית רחל זאלונים-ריזן אימפיריע מיט איבער [11,000] תלמידים אינגלעך מיידלעך און בחורים כי"ר תורה ויראה ובית רחל דרבינו יואל (סאטמאר-קרית יואל) מיט קרוב צו 6 טויזענט קינדער כי"ר
קרית יואל
ת"ת תורה ויראה ובית רחל דרב"י מיט קרוב צו אכט טויזענט קינדער כי"ר
ויואל משה מיט קרוב צו פיר טויזענט קינדער כי"ר
בני יואל מיט צוויי טויזענט קינדער כי"ר
מאנסי
תורה ויראה ובית אסתר אינטער ר' חיים יושע אינאיינעם מיט מהרז"ל מיט קרוב צו 3000 קינדער כי"ר
די חסידים פון סאטמאר-קרית יואל האבען אויך געפענט מוסדות מיט קרוב צו טויזענט קינדער כי"ר
בארא פארק
תורה ויראה ובית רחל וואס געהערט אינטער די הנהגה פון די סאטמאר-קרית יואל מיט 4000 קינדער כי"ר
די זאלונים האבען אויכעט א פילע מוסד פאר יונגלעך און מיידלעך מיט איבער 1000 קינדער כי"ר
מאנטריאל
ת"ת וישיבה תורת משה ובית חינוך לבנות בית אסתר מיט טויזענט קינדער כי"ר וואו עס לערנען די קינדער פון ביידע זייטען
די חסידים פון סאטמאר-קרית יואל פארמאגען א ביהמ"ד אויף פארק עוו. און עווענטועל וועט אויפגעבויט ווערן אדורך זיי א צענטראלע ביהמ"ד הגדול מיט כסדרדיגע מנינים און שיעורי תורה, היכל התורה א.א.וו.
לאנדאן האבען ביידע קהלות די גרעסטע מוסדות מיט טויזענטער קינדער כי"ר צוזאמען 4 טויזענט קינדער כי"ר
אנטווערפן זענען די זאלונים בראש פון קהל און די מוסדות
די חסידים פון סאטמאר-קרית יואל האבען אויך א קהלה מיט א הערליכע גרויס ביהמ"ד כולל ומקווה וועלכע איז אויסגעשטיגן אלס די צענטראלע ביהמ"ד פון די אומגעגענט.
ירושלים- זענען די זאלונים די רוב, און טוען פארמאגען די אלטע בניני הקהלה והמוסדות, ווי אויך האבען די חסידי סאטמאר-קרית יואל א ת"ת כולל מיט א קהלה מיט הונדערטער מעמבערס.
בני ברק זענען רובא דרובא פאר קרית יואל.
מאנשעסטער האבען ביידע קהלות מוסדות מיט פיל קינדער
לעצטענס האט מען צוגעבויט נאך יודישע געגנטער ווי בלומענבערג, און לעיקוואד ווי עס אנטוויקעלט זיך נייע קהלות מוסדות פאר די סאטמארע קהלות ומוסדות בעיקר אינטער די הנהגה פון מהרז"ל

כוללים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

דער רבי ז"ל האט לויט ווערסיעס נישט געהאלטן פון א כולל.

וויליאמסבורג
תהילת יואל
די כולל תורה ויראה אין תהילת יואל אדער ווי אנדערע רופן עס קינגס טעררעס איז דער גרעסטער כולל אין וויליאמסבורג און פארמאגט קרוב צו 1000 אינגעלייט.
קיפ סט.
14 הופפער - וואו עס הארעווען קרוב צו 400 אברכים מציונים על התורה ועבודה מתוך הדחק. בהנהלת הראה"כ הרה"ג רבי נפתלי הירצקא צוויבעל שליט"א מיט נאך קלענערע ראשי חבורות אויף די חבורות וכוללים אינערהאלב די מעכטיגע תורה אימפעריע. קרית יואל - די צענטראלע בנין מבצר הכוללים אויף גארפיעלד רד. וואו עס הארעווען קרוב צו 500 אברכים מציונים על התורה ועבודה מתוך הדחק. בהנהלת הראה"כ הרה"ג רבי אברהם שלום פריעדמאן שליט"א והראה"כ הרה"ג רבי העניך אשכנזי שליט"א, חדב"ן. מיט נאך קלענערע ראשי חבורות אויף די קרוב צו 30 חבורות וכוללים אינערהאלב די מעכטיגע תורה אימפעריע.
בארא פארק- כולל דברי יואל אין די אינטערשטע שטאק פון די ביהמ"ד הגדול אויף 53, וואו עס הארעווען דארטן קרוב צו 150 לומדים מופלגים, די ראה"כ איז הרב --- שליט"א, ווי אויך נאך קלענערע ראשי חבורות.
מאנסי - כולל ברך משה אין די ביהמ"ד הגדול אויף 13 מאנסי בלווד. וואו עס הארעווען דארטן קרוב צו 50 לומדים מופלגים, די ראה"כ איז הרב --- שליט"א, ווי אויך נאך קלענערע ראשי חבורות.
כולל ויואל משה- 1 מאנסי בלווד. מאנטריאל
לאנדאן
אנטווערפן
ירושלים - כולל מציונים ויואל משה בהיכל ביהמ"ד הגדול ברך משה אויף רחוב יונה וואו עס הארעווען דארטן קרוב צו 80 לומדים מופלגים על טהרת הקודש. דער רוח החיים איז הרב שמואל זיינוויל פאגעל, וועלכע מאכט זיכער אז עס זאל זיין תמיכה בעתו ובזמנו.
בני ברק- כולל עצי חיים בהיכל ביהמ"ד הגדול אין שיכון קרית יואל, ווי אויך אין נאך סאטמארע מקומות איבער די שטאט, וואו עס הארעווען דארטן קרוב צו 150 לומדים מופלגים על טהרת הקודש. די ראה"כ איז הרב שלמה זלמן אולמאן שליט"א, הרב שלום טייטלבוים שליט"א דומ"ץ קרית ויואל משה מאנטיסעלאו, ווי אויך נאך קלענערע ראשי חבורות.

קעמפס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

אינגל קעמפ
בחורים קעמפ
מיידל קעמפ אלטע/נייע
מחנה רב טוב (ארונים)
מחנה בית רחל (ארונים)
און נאך קעמפס פאר די ישיבה בחורים פון ביידע פארטייען

חברה קדישא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

סאטמאר האט זעקס בתי חיים. דאס ערשטע איז געווען אין לאנג איילענד, דערנאך האט מען געקויפט אין ניו דזשערסי. נאך דער פטירה פון רבי יואל האט מען מחדש געווען אין קרית יואל, מיט די יארן האבן בני יואל מחדש געווען א בית החיים אין די גרעניצן פון קרית יואל. שפעטער ביי דער סאטמארער חלוקה האט די קהילה פון רבי זלמן לייב מחדש געווען א גרויסע נייע בית החיים לעבן דעם אלטן בית החיים פאר די טויזנטער מעמבערס זאלן נישט ארויספאלן וועגן פאליטישע חשבונות. אויך האבן זיי אפגעקויפט א נייע חלקה אין ניו דזשערסי ,

סאטמאר אין ארץ ישראל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

די רבנים פון דעם חסידות אין ארץ ישראל זענען:

  • הרב חיים צבי טייטלבוים, זון פון רבי זלמן לייב, אבדק"ק ור"מ מ'קהלות סאטמאר ב'ירושלים
  • הרב משה זאב זורגער דיין סאטמאר פון מהרז"ל קהלה
  • הרב שלמה יהודה הירש, דיין פון רבי זלמן לייב'ס קהילה אין ירושלים
  • הרב משה טייטלבוים (זון פון דעם סאסאווער רבי'ן), דיין פון רבי אהרן'ס קהילה אין ירושלים
  • הרב אליהו כ"ץ, ממלא מקום אביו ורב פון שיכון קרית יואל ב'סאטמר אין בני ברק
  • הרב חיים צבי מייזליש (אייניקל פונעם ברך משה), רב סאטמאר אלעד, ראש ישיבת סאטמר אין בני ברק.ומנהיג בבני ברק

דער היינטיקער רבי זלמן לייב איז אמאל געווען רב פון דער סאטמארער קהילה אין ירושלים.

סאטמארע דיינים ורבנים אינטער די הנהגה פון הרב זלמן לייב

הרב ישראל חיים מנשה פרידמאן ראב"ד סאטמאר ווילאמסבורג

הרב משה מנחם טירנויער דומ"ץ סאטמאר מאנטריאל

הרב שלמה לייב וויינבערגער פייעא רב חבר הביד"ץ ורב תהלות יואל רוטלידזש וראש הכולל

הרב זלמן לייב פילאף רב אברכים קיעף חבר הביד"ץ

הרב חיים דוד כ"ץ דומ"ץ בארא פארק חבר הביד"ץ

הרב ארי' ראזענפעלד דומ"ץ קרית יואל

הרב חיד"ו ווייס דומ"ץ סאטמאר אנטווערפין

הרב ברוך נתן האלברשטאם אבדק"ק ור"ם סאטמאר לאנדאן

הרב שלו' שנעק דיין לאנדאן

הרב שטאלצבערג דיין לאנדאן

הרב משה פאללאק דיין לאנדאן

הרב פאדאווע מו"ץ בארא פארק

הרב לייבוש פרידמאן דומ"ץ ביהמד"ר הגדול ב'ראדני

הרב חיים קלמן גוטמאן דומ"ץ סאוט 8

הרב ברוך אברהם פרידמאן דומ"ץ העריסאן

הרב יצחק רויזענבערגער חדב"ן רב ב'ליע גארדענס

הרב פנחס לייב כ"ץ דיין טראף ביהמ"ד

הרב משה ארי' ליבערמאן מו"ץ

הרב לעמבערגער מו"ץ אנטווערפין

הרב פרידמאן מו"ץ אנטווערפין

קהלות הרב חיים יושע האלברשטאם רב סאטמאר מאנסי

הרב שמעון כ"ץ דיין מאנסי ורב דר פרענק

הרב יודא לייב ניימאן דיין מאנסי

הרב יוסף ברוך יונגרייז ראש הכולל מאנסי

הרב ישעי' טירנויער רב דיקעיטאר סאטמאר

הרב כ"ץ דיין בעיט'ס סאטמר

דייני ורבני סאטמאר פון קהלות מהר"א

הרב בעריש מייזליש אבדק"ק סאטמאר ב"פ

הרב שלום אליעזר טייטלבוים אבדק"ק 15 עוו. ב"פ - ונשיא 'כולל עצי חיים' ד'סאטמאר בני ברק

הרב מנחם מענדל טייטלבוים אבדק"ק ור"מ ווילאמסבורג

הרב געציל בערקאוויטש דומ"ץ קרית יואל

הרב משה פרידמאן דומ"ץ בארא פארק

הרב אברהם הערש וואזנער אבדק"ק ודומ"ץ מאנסי

הרב יוסף בנימין וואזנער אבדק"ק סאטמאר לאנדאן

הרב מאיר וויינבערגער אנטווערפען

הרב בנציון לאוב מו"ץ סאטמאר ווילאמסבורג

הרב צבי ארי בערנשטיין, מו"ץ ובעל מכשיר מהר"א מצה בעקריי בוויליאמסבורג

הרב שלמה זאבעל מו"ץ ביהמ"ד בית דוב קרית יואל

הרב אונגאר סאוט 8

הרב שלום טייטלבוים ראה"כ בכולל עצי חיים בני ברק ודומ"ץ קרית ויואל משה - מאנטיסעלאו

הרב אפרים שמעון לייכטאג דיין 15 בארא פארק, ובעל מכשיר בבית השחיטה ד'סאטמאר לגסות חסיד נלהב למהר"א מסאטמאר

בני יואל דיינים ורבנים

הרב משארמאש

הרב מטשאטה

הרב יחזקאל גאלד שערי חסד מאנסי

הרב יודל גרובער ראב"ד אורחות משפט

הרב שמעון משה וואלדמאן דיין חרדים

הרב מאיר שפיץ מביסטריץ

הרב מנשה פילאף רב בני יואל ווילאמסבורג

הרבנים וראשי ישיבות מקהלות סאטמאר ומקרובי רבותינו מסאטמאר ששבקו חיים לכל חי ו שיטתם להפילוג

רבי נתן יוסף מייזעלס זצ"ל ראש ישיבת ומנהל סאטמאר ואבדק"ק סאטמאר לאנדאן וואס איז צוגעשטאנען שטארק צו די הנהגה פון מהרז"ל מסאטמאר זאגענדיג א פייערדיגע דרשה ביי זיין קענגליכע הכתרה,

הרב שמעי' שווארץ ז"ל ממאנטריאל אינו שייך בימיו

רבי כ"ץ ז"ל אבדק"ק ריסקווע ורב סאטמאר קרית יואל - בני ברק אינו שייך

רבי משה ארי' פריינד זצ"ל ראש ישיבת סאטמאר ורב סאטמאר ב'רחוב יואל סוף ימיו יצא נגד מהר"א והפובליק סקול בקרית יואל

רבי שמעון ישראל פויזענן משאפראן זצ"ל ראש ישיבת סאטמאר נפטר תשכ"ח אינו שייך

רבי רפאל זילבער רב פריימאן זצ"ל ראש ישיבת סאטמאר נוטראל

רבי משה יאזפאוויטש זצ"ל רב צלותא דשלמה ראש ישיבת סאטמאר שייך לצד מהרז"ל

רבי אברהם לייטנער זצ"ל רב מאנטיוודיעא וראש ישיבת סאטאמר תומך בצד מהרז"ל ודרש לכבודו כמה פעמים

רבי משה דוב וויינבערגער זצ"ל אבדק"ק פייעא ממקרובי רבינו הק' זי"ע שונא מהר"א

הרב יוסף אשכנזי ז"ל רב מהר"י אשכנזי גבאי ואיש סודו של רבינו הק' זי"ע תומך מהרז"ל

רבי יונה פילאפף זצ"ל ראש ישיבת סאטמאר קרית יואל עד יומו האחרון להמחלוקה הי' נוטראל

רבי מענדל רובין זצ"ל אבדק"ק מוזשיי קרוב לרביה"ק ומנהל סאטמאר בארא פארק נוטראל

רבי ברוך מילער זצ"ל ראש הכולל בקרית יואל שייך לצד מהר"א

וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

היסטארישער פראטעסט אין וואשינגטאן קעגן ציונות ווערט געזען ר' זלמן לייב טייטלבוים נעבן זיין ברודער ר' אהרן טייטלבוים אויך די פאליטישע פירער פון סאטמאר: ר' בערל פרידמאן ר' סענדער דייטש ר' חיים משה שטויבער ר' אברהם ווידער ר' יוסף וואלדמאן. [1]

בילדער פון סאטמארער רבי'ן אויך כ"א כסליו תשל"ו, און ארץ ישראל תשכ"ה.