תנ"ך

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוכן
יידן און יידישקייט
מנורה
עיקרי האמונה
אמונה · שלושה עשר עיקרים
עשרת הדיברות · תורה · מצוות · משיח
הייליגע ספרים אידישע שטרעמונגען
תנ"ך · תורה
משנה · תלמוד
זוהר · מדרש
שלחן ערוך
חרדים · חסידים
ארטאדאקסן
קאנסערוואטיווער
רעפארמער
הויפט פערזענלעכקייטן
אבות ואמהות · משה · דוד
נביאים · עזרא · הלל · תנאים · ריב"ז
ר' עקיבא · אמוראים · סבוראים · גאונים
ראשונים · רמב"ם · יוסף קארו · אחרונים
עבודת ה' און ימים טובים
שחרית · מוסף · מנחה · ערבית
שמע ישראל · שמונה עשרה · קריאת התורה
קידוש · ברכה · תפילות און ברכות
ראש השנה · יום כיפור · סוכות
פסח · שבועות · תשעה באב
אידיש קהילה לעבן
אויפגאבעס:
רב · דיין · חזן
גבאי · מוהל
שוחט · קברן
מוסדות:
שול · מקווה
חדר · ישיבה
כולל · בית מדרש
מקומות הקדושים
דער משכן · בית המקדש · הר הבית
כותל המערבי · מערת המכפלה
קבר רחל · קבר יוסף · קברי צדיקים
ירושלים · חברון · טבריה · צפת
מצוות און מנהגים
הלכה · תרי"ג מצוות · בית דין · תפילה
לימוד תורה · צדקה · גמילות חסדים
שמע ישראל · ברית מילה
פדיון הבן · בר מצווה · נישואין
טהרת המשפחה · לוויה · קבורה
שבעה · קדיש · חברה קדישא
זעט אויך
גיור · שומרונים · קראים · מינים
יידן · אנטיסעמיטיזם


תנ"ך (ראשי תיבות: תורה, נביאים וכתובים) זײַנען די 24 הייליקע ספרים פון יידישקייט. די ספרים פון תנ"ך זענען די עלצטע ספרים ביי יידן. וואס לויט דער טראדיציע זײַנען זיי געגעבן געווארן דורך משה רבינו אין מעמד הר סיני. רוב פון די ספרים זענען געשריבן אין לשון הקודש אבער א טייל איז געשריבן אין אראמיש, למשל א גרויסער חלק פון ספר דניאל.די 24 ספרים זענען צעטיילט אויף תורה, נביאים און כתובים אזוי:

דער תנ"ך האט געהאט א גרויסע השפעה אויף די רעליגיע פון דער מערבדיקער וועלט.

די ספרים אין תנ"ך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

תנ"ך איז ראשי תיבות: תורה, נביאים, כתובים. אין די צייטן פון חז"ל האט מען דאס נישט גערופן תנ"ך נאר "מקרא"-די משנה אין אבות זאגט: בן חמש למקרא, דאס מיינט, צו פינף יאר הייבט אן א קינד לערנגן חומש.

תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט ארטיקל – תורה


תורה איז דער יידישער גרונט מיט דינים ווי אַזוי מען דאַרף זיך פירן.

זי ווערט צעטיילט אין פינף ספרים:

1 בראשית
2 שמות
3 ויקרא
4 במדבר
5 דברים

די תורה איז צעטיילט ווייטער צו פרשיות השבוע, און יעדע פרשה איז צעטיילט אין 7 חלקים (ראשון, שני אא"וו).

נביאים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט ארטיקל – נביאים


די ספרים פון נביאים זענען:

1 יהושע
2 שופטים
3 שמואל
4 מלכים
5 ישעיהו
6 ירמיהו
7 יחזקאל
8 תרי עשר:
א הושע
ב יואל
ג עמוס
ד עובדיה
ה יונה
ו מיכה
ז נחום
ח חבקוק
ט צפניה
י חגי
יא זכריה
יב מלאכי

כתובים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט ארטיקל – כתובים


די ספרים פון כתובים זענען:

1 תהלים
2 משלי
3 איוב
4 שיר השירים
5 רות
6 איכה
7 קהלת
8 אסתר
9 דניאל
10 עזרא און נחמיה
11 דברי הימים

דער מקור פון תנ"ך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

Torah.jpg

נביאים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

דער אונטערשייד צווישן נביאים אין כתובים איז אז נביאים איז רייד וואס גאט האט גערעדט צו די נביאים מיט די מדריגה פון "נבואה", ווידער כתובים זענען רייד וואס איז געווארן פון גאט מיט "רוח הקודש" וואס איז א שוואכערע מדריגה ווי "נבואה".

אויך איז נביאים - אנדערש ווי כתובים - ספעציפישע באפעלן וואס דער נביא האט געדארפט איבערגעבן פאר כלל ישראל אדער האט אליינס געדארפט אויספירן.

ספר מלכים

לערנען תנ"ך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

כאטש וואס דער תנ"ך איז די גרונדענע ספר פון די יידן, כאטש דעם לערנט מען נישט נ"ך אין דער פרומער ציבור. די ווארשיינליכע סיבות דערפון זיינען:

  1. נ"ך פארנעמט זיך אין ענינים וואס זיינען נישט רעלעוואנטיש צו די היינטיקע יידישע קולטור וואס איז באווירקט פון די גלות. ווארום די יידן האבן נישט היינט קיין נביאים און אן אייגענע מלוכה.
  2. מיט'ן ערשיינונג פון די משכיל'ישע באוועגונג זענען געווען אזעלכע וואס האבן געוואלט מאכן דעם לימוד פון נ"ך אלץ אן עיקר, פאר אירע היסטארישער און קולטוראלע ווערד. פרומע אידן האבן אין רעאקציע זיך ספעציעל צוריקגעהאלטן פון דעם לימוד.

אינטערעסאנט איז צו באמערקן אז אין רוב חרד'ישע מיידל שולעס לערנט מען יא נ"ך אלץ א טייל פון געשיכטע לערנונגען.

לערנען תורה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

פרומע אידן האלטן דאס פאר א מצווה צו לערנען תורה, אבער נישט ווייל די תורה ברענגט עפעס צום לעבן, ווייל די תורה וואס זיי לערנען איז בעיקר גמרא מיט פלפולים און מחלוקת פון תנאים און אמוראים אויף שאלות פון זייערע צייטן און היינט איז דאס שוין על פי רוב נישט רעלאווענט, נאר צוליב די העכערע כוח וואס די תורה האט צו משפיע זיין אויף דאס לעבן אין א מיסטישען אופן.

אויך איז דאס נישט סתן א ענין פון לערנען, נאר א עקסטערע מצווה פון זיך פלאגן אין לערנען. עמלות בתורה.

אגדה ומוסר[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

אין די פרומע ישיבות לאזט מען דאס אויס, און דאס איז נאר א טפל, ווייל עס איז לויט זיי סיפירי מעשיות, אפילו דאס איז דער יסוד וואס קען היינט יא לערנען וויאזוי זיך צו פירן דורך טיפע פיליזאפישע לימודים. דער עיקר תורה וואס מען איז היינט עוסק איז לומדישע פשטעליך און חקירות. און די חסידישע ישיבות וואס ווערט נישט אזוי ארויפגעקוקט לערנט מער בעיקר הלכות שבת און הלכות כשרות.

קאפיטלעך אין די ספרים פון תנ"ך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

דאס צעטיילן דעם תנ"ך אויף קאפיטלעך האט נישט קיין יידישן מקור. דער תנ"ך איז צעטיילט אין 929 קאפיטלאך דורך א גלח. כאטש וואס דאס צוטיילונג שטאמט פון א קריסטישער גלח, האבן די יידן אנגענומען זיין צעטיילונג. אין ספר בראשית קען מען זען ווי דער גלח האט געשטעלט דער טאג שבת אין די צווייטע קאפיטל ווארשיינליך כדי צו פארקלענערן איר הייליגקייט וואס זי איז ביי די יידן הייליג.


ספרי התנ"ך

תורה: בראשית | שמות | ויקרא | במדבר | דברים

נביאים: יהושע | שופטים | שמואל (א' וב') | מלכים (א' וב') | ישעיה | ירמיה | יחזקאל | תרי עשר: הושע | יואל | עמוס | עובדיה | יונה | מיכה | נחום | חבקוק | צפניה | חגי | זכריה | מלאכי

כתובים: תהילים | משלי | איוב | שיר השירים | רות | איכה | קהלת | אסתר | דניאל | עזרא - נחמיה | דברי הימים (א' וב')

וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]