האלאנד

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוכן

האָלאַנד (האלענדיש: Nederland) איז אַ לאַנד אין אײראָפּע, מיט א באפעלקערונג פון מער ווי 16 מיליאן. זײַן הױפּטשטאָט איז אַמסטערדאַם. עס גרעניצט זיך מיט דעם צפון ים צום צפון און מערב, בעלגיע צו דרום און דייטשלאנד צו מזרח. האלאנד איז א גרינדער מיטגליד פונעם אייראפעישן פארבאנד. די הויפט שפראך אין האלאנד איז האלענדיש, אבער אין צפון פון לאנד רעדט מען אויך פריזיש. אן איינוואוינער פון האלאנד איז א "האלענדער".

די רעגירונג זיצט אין דען האג.

די הויפט טייכן אין האלאנד זענען דער ריין, דער וואַל און דער מאָז.

היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

דאס לאנד איז געווארן אויפגעשטעלט אין יאר 1581 וואס דאן איז עס געווארן זעלבסטשענדיג פון שפאניע.

עס איז דאן געווארן א מאכט און געבליהט אזש ביז די זיבעצטן יאר הונדערט איז זי שוין געווארן א אימפעריע פאר זיך.

די תקופה ווערט באצייכנט די גאלדענע תקופה פון האלאנד.

נאך דעם וואס נאפאליאן האט עס איינגענומען האט עס צוריקבאקומען זיין זעלבסשטענדיגקייט אין 1815 צוזאמען מיט נאך טעריטאריע וואו עס זענען היינט די לענדער פון בעלגיע און לוקסעמבורג.

בעלגיע האט באקומען זעלבשטענדיגקייט פון האלאנד אין 1830, און לוקסעמבורג אין 1867.

אין דער ערשטער וועלט מלחמה איז זי געווען נייטראל אבער ביי די צווייטע איז זי איינגענומען געווארן דורך די נאציס אין חודש אייר ת"ש און איז באפרייט געווארן אין יאר תש"ה.

עס זענען געווען אסאך חסידי אומות העולם אין האלאנד אבער דאך איז די יודישע געמיינדע אין האלאנד כמעט אינגאנצן פארטיליגט געווארן דורכאויס די צווייטע וועלט קריג.

פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

האלאנד איז א קאנסטיטוציאנאלע מאנארכיע זייט 1815 און א פארלאמענטארע דעמאקראטיע זייט 1848.

דער ראש מלוכה איז דער מאנארך, היינט דער קעניג ווילעם אלעקסאנדער. פריער איז געווען די מלכה בעאטריקס,וואס האט געדינט 33 יאר ביזן עלטער פון 75, ווען זי האט אבדיקירט דעם 30סטן אפריל 2013.

יודן און יודישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט ארטיקל – האלענדישע יידנטום

דער ערשטער דאקומענט וואס דערמאנט די יידישע קהילה פון האלאנד קומט פונעם 12טן יארהונדערט. אינעם מיטל אלטער האבן געוואוינט ווייניג יידן אין האלאנד. פונעם מיטל אלטער ביזן 17טן יארהונדערט הערט מען נישט וועגן די יידן אין האלאנד.

היינט ווערט גערעכנט אז אומגעפער 40,000 יידן וואוינען אין האלאנד, צווישן זיי 10,000 ישראלדיקער וואס האבן זיך באזעצט אין לאנד. רוב פון די יידן האבן נישט קיין שייכות מיט די אפיציעלע יידישע געמיינדעס.

דער הויפט רב פון האלאנד איז הרב בנימין דזשעיקאבס.