שווייץ

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוכן
די שווייץ
Schweizerische Eidgenossenschaft דייטש
Confédération suisse פראנצויזיש
Confederazione Svizzera איטאליעניש
Confederaziun svizra רומאנטש
פאן
סימבאָל
פֿאָן הערב
נאציאנאלע זינגליד:
אָרט פֿון
קאנטינענט אייראפע
אפיציעלע שפראך דייטשיש
פראנצויזיש
איטאליעניש
רומאנטש
הויפטשטאט בערן 46°57′N 7°27′E / 46.95, 7.45
רעגירונג פעדעראלע רעפובליק
פעדעראלער ראט
פרעמיער מיניסטער

גרינדונג דאטום
1291
פלאך מאס
וועלט גראדונג פלאך
פראָצענט וואסער
41,285 קוואדראט ק"מ
133
4.2%
באפעלקערונג
- צאל
- וועלט גראדונג
- ענגקייט

7,952,600 (2011)
95סט
188 מענטשן פאר אַ ק"מ
פראדוקט ווערדע $339.890 ביליאן
וואלוטע שווייצער פראנק
צייט זאנע UTC +1
אינטערנעט דאמען ch.
טעלעפאן קאד 41+

די שווייץ (דייטשיש: die Schweiz; פראנצויזיש: Suisse; איטאליעניש: Svizzera; רומאנטש: Svizra) איז א לאנד איינגעשלאסן לאנד אין מערב אייראפע וואס איז א פעדעראלע רעפובליק פון 26 קאנטאנען. זי גרענעצט דייטשלאנד צו צפון, פראנקרייך צו מערב, איטאליע צו דרום און עסטרייך און ליכטנשטיין צו מזרח.

די שווייץ איז א נייטראל לאנד וואס האט נישט באטייליגט אין קיין מלחמות זייט 1815.[1]

דער אפיציעלער נאמען פון דער שווייץ איז די שווייצער פֿעדאראציע (לאטיין: Confoederatio Helvetica). די שווייץ האט פיר אפיציעלע שפראכן: איטאליעניש, דייטש, פראנצויזיש, און רומאנטש.

איר הױפּטשטאָט איז בערן, און די גרעסטע שטאט איז ציריך.

אין דער שווייץ געפינען זיך ביוראען פון עטלעכע אינטערנאציאנאלע ארגאניזאציעס, כולל די פאראייניגטע פעלקער.

שווייץ איז באקאנט פאר איר וואונדערבארע לאנדשאפט, מיט א סך בערג און אזערעס.

היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

שווייץ עקזיסטירט ווי א לאנד זייט אדאפטירן די שווייצע פעדעראלע קאנסטיטוציע אין 1848.

אוראלטע היסטאריע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

אין דעם שטח פון דער היינטיקער שווייץ האבן געוואוינט קעלטישע שבטים שוין אין 1500 פאר דער ציווילער רעכענונג, ווי למשל די העלוועטן. אין די צייטן פון דער רוימישער אימפעריע האבן זיי אויפגענומען רוימישע קולטור און די לאטיינישע שפראך.

מיטל אלטער[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

נאכן איינפאל פון דער רוימישער אימפעריע האבן די גערמאנישע שבטים, די אלעמאנען און די לאמבארדן, איינגענומען דעם שטח, וואס איז שפעטער געקומען אונטער דער הערשאפט פון די פראנקען. דורכאויס די 6טער, 7טער און 8טער יארהונדערטער איז דער שטח פון דער שווייץ געווען אונטער פראנקישער הערשאפט. אבער ביים אפמאך פון ווערדון וואס האט צעטיילט די פראנקישע אימפעריע זענען די שווייצער לענדער געווארן צעטיילט צווישן מיטל פראנקיע און מזרח פראנקיע ביז אומגעפער דעם יאר 1000, ווען זיי זענען געווארן פאראייניקט אונטער דער הילהייליגער רוימישער אימפעריע.

געאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

די שווייץ באדעקט א שטח פון 41,285 ק"מ². 60% פונעם שטח פון דער שווייץ געפינט זיך ביי די אלפן, אין צענטער און דרום פון לאנד. די שטעט און שטעטלעך זענען מערסטנס אין צפון.

די ריין און רהאן טייכן הייבן אן אין די שווייצער בערג. די גרעסטע אזערעס אין דער שווייץ זענען גענף אזערע, קאנסטאנץ אזערע, ציריך אזערע און ניישאטעל אזערע.

די גרעסטע שטעט זענען:

  1. ציריך
  2. גענף
  3. באזעל
  4. בערן
  5. לאזאן
  6. לוצערן

פאליטיק[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

די קאנטאנען פון דער שווייץ

די שווייצער קאנפֿעדעראציע איז א פֿעדעראלע רעגירונג, צעטיילט אויף 26 קאַנטאנען:

*די קאנטאנען, אזוי גערופן האלב-קאנטאנען, האבן נאר איין דעלעגאט (אנשטאט צוויי) אין דער שווייצער שטאטן ראט.

די באפעלקערונגען זענען פון 15,000 (אפנצעל אינערהאדן) און 1,253,500 (ציריך), מיט א שטח צווישן 37 ק"מ² (באזעל־שטאט) און 7,105 ק"מ² (גראבינדן). די קאנטאנען נעמען אריין אינגאנצן 2,889 מוניציפאליטעטן.

עקאנאמיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

דעמאגראפיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

קולטור[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

דריי פון אייראפע'ס הויפט שפראכן—דייטשיש, פראנצויזיש און איטאליעניש—זענען אפיציעלע שפראכן אין דער שווייץ. די שווייצער קולטור איז פארבונדן מיט די שכנותדיקע לענדער לויט דער שפראך. אויך איז פאראן די איזאלירטע רומאנטשע קולטור אין גראבונדן קאנטאן אין מזרח פונעם לאנד.

אין דער שווייץ געפינען זיך עטלעכע 1000 מוזייען.

ספארט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

דער פאפולערסטער ספארט אין דער שווייץ איז נארטלען. אויך שטארק פאפולער איז פוטבאל און אייז האקי.

אויטאספארט פלעג פארקומען אין דער שווייץ, אבער נאכן לע מאן קאטאסטראף אין 1955 האט מען דאס פארווערט.

יידן און יידישקייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

לויט וואס ווערט באוויזן, זיינען שוין געוועזן יידן אין שווייץ אין יאר ד'תתקע"ג (1213). היינט איז דא אין שווייץ נאנט צו 15.000 יידן.

רעפערענצן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

  1. Neutrality and isolationism - Switzerland - Information. swissworld.org. דערגרייכט דעם March 27, 2010.