זימבאבווע
|
www |
די רעפובליק פון זימבאבווע (ענגליש: Republic of Zimbabwe) איז א לאנד איינגעשלאסן אינעווייניג פון יבשה (א לאנד אן א בארטן צום ים)[1] וואס געפינט זיך אין דעם דרום טייל פונעם אפריקאנער קאנטינענט די הויפטשטאט און גרעסטע שטאט פונעם לאנד איז הארארע, וואס דינט אלס דער צענטראלער ארט פאר טראנספארט, און האנדל.
דאס לאנד פארמאגט א רייכע און דראמאטישע היסטאריע, און איז ברייט באקאנט סיי מיט אירע נאטורליכע אוצרות און ווילדע נאטור, און סיי מיט די פאליטישע און עקאנאמישע ענדערונגען וואס זי האט דורכגעמאכט אינעם לעצטן יארהונדערט.[2] זימבאבווע איז דאס איינציגסטע לאנד איבער דער גארער וועלט וואס טראגט אפיציעל א נאמען באזירט אויף אן ארכעאלאגישן ארט, גרעיט זימבאבווע, וואס דינט ביז היינט אלס דער גרעסטער סימבאל פון נאציאנאלער אידענטיטעט און קולטור פאר די ארטיגע איינוואוינער.[3]
אפשטאם פונעם נאמען (עטימאלאגיע)
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]דער נאמען "זימבאבווע" שטאמט פון אן אלטן ארטיגן שפראך און איז פארבונדן מיט דעם היסטארישן ארכעאלאגישן ארט "גרעיט זימבאבווע" (Great Zimbabwe) – די רעשטלעך פון א מעכטיגער מיטל-אלטערליכער אימפעריע וואס האט דארט עקזיסטירט און געדינט אלס דער צענטער פון א מאכטפולער אפריקאנער מלוכה.
אין די צייטן פון דער קאלאניאלער הערשאפט איז דאס לאנד געווען באקאנט אונטער די נעמען "דרום ראדעזיע" (Southern Rhodesia), און שפעטער אלס "ראדעזיע" נאך דעם בריטישן קאלאניזאטאר סעסיל ראודס.[4] פאר א קורצע צייט האט עס געהייסן "זימבאבווע-ראדעזיע", ביז'ן דערגרייכן די פולע זעלבסטשטענדיגקייט ווען דער נאמען איז קריסטאליזירט געווארן אלס בלויז זימבאבווע.
געאגראפיע און קלימאט
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]זימבאבווע פארשפרייט זיך אויף א שטח פון אומגעפער 390,757 קוואדראט קילאמעטער.[5]. א גרויסער טייל פונעם לאנד געפינט זיך אויף א הויך-פלאטא (א הויך-עפענונג) וואס מערהייט דערפון ליגט העכער ווי 1,000 פוס (בערך 300 מעטער) איבערן ים-ניווא.
דאס לאנד גרעניצט זיך מיט די פאלגנדע שכנות'דיגע לענדער:
דרום: דרום אפריקע
דרום-מערב און מערב: באצוואנא
צפון: זאמביע
צפון-מזרח און מזרח: מוזאמביק (מאזאמביק)
די געאגראפישע אויסשטעל פונעם לאנד באשטייט פון הויכלאנדן, ברייטע פלאטאס, טייכן און נאציאנאלע פארקן, און איז צעטיילט אין דריי הויפט ראיאנען לויט זייער הויכקייט:[6]
דער הויך-פעלד (Highveld)
דער מיטל-פעלד (Middleveld)
דער נידריג-פעלד (Lowveld)
קלימאט
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]זימבאבווע האט בדרך כלל א טראפישן קלימאט, וואס ווערט פארמילדערט און באקוועם צוליב דער הויכקייט פונעם לאנד איבערן ים שפיגל. דער קלימאט איז צעטיילט אויף א רעגנדיגע סעזאן און א טרוקענע סעזאן. אין די לעצטע יארן ליידט דאס לאנד פון א היפשע פגיעה צוליב קלימאט ענדערונגען, און שווערע טרוקענישן קענען אין געוויסע יארן שטארק באאיינפלוסן די לאנדווירטשאפט און די גאנצע עקאנאמיע.
היסטאריע
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]די געגנט פון היינטיגן זימבאבווע איז שוין באוואוינט געווארן זינט אור אלטע צייטן דורך די ארטיגע שבטים. אין מיטל אלטער האט זיך דארט אנטוויקלט די מעכטיגע מלוכה פון גרעיט זימבאבווע, וועלכע איז געווארן באקאנט פאר אירע ריזיגע, גרויסע שטיינערנע בנינים און פאר אירע פארצווייגטע האנדל פארבינדונגען מיט אנדערע טיילן פון אפריקע.
אין דעם 16'טן יארהונדערט זענען פארטוגאלישע אויספארשער און אנטדעקער אנגעקומען אין דער געגנט. שפעטער איז דאס לאנד אריבער אונטער דער פולער הערשאפט פון דער בריטישער "דרום אפריקע קאמפאני" און איז דאן קאלאניזירט געווארן אונטערן נאמען דרום ראדעזיע.[7]
דער קאמף פאר אומאפהענגיקייט
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]אינעם יאר 1965 האט די ארטיגע ווייסע מינדערהייט רעגירונג דערקלערט אן איין-זייטיגע זעלבסטשטענדיגקייט (UDI) פון ענגלאנד, אן צו באקומען אינטערנאציאנאלע אנערקענונג. [8]דאס האט געפירט צו א לאנגער תקופה פון אינטערנאציאנאלע סאנקציעס און א שווערן, בלוטיגן אינערליכן באוואפנטן קאמף פאר באפרייאונג מצד די שווארצע באפעלקערונג.
ענדליך, נאכן לאנגן באפרייאונגס קאמף, האט זימבאבווע באקומען איר אינטערנאציאנאל אנערקענטע זעלבסטשטענדיגקייט אין חודש ניסן ה'תש"ם (אפריל 1980)[9] נאך דער זעלבסטשטענדיגקייט האט דאס לאנד דורכגעלעבט שטורמישע תקופות פון פאליטישע קאנפליקטן, לאנד רעפארמען (ווי דאס צונעמען די ערדער פון די ווייסע פארמערס) אונטער דער פירערשאפט פונעם לאנגיעריגן פרעזידענט ראבערט מוגאבע, וואס האט איבערגעלאזט א טיפן רושם אויף די פאליטיק און עקאנאמיע.
רעגירונג און פאליטיק
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]זימבאבווע איז אן אוניטארישע רעפובליק. די רעגירונג פירט אן די לאנדישע ענינים דורך אן עקזעקוטיוו (דער פרעזידענט), א געזעץ-געבערישע לעגיסלאטור וואס באשטייט פון צוויי הייזער — דער סענאט און דער פארלאמענט — און אן אומאפהענגיקע געריכט סיסטעם.[10]. זינט דער אומאפהענגיקייט איז די פאליטישע געשיכטע באגלייט מיט פארשידענע אינערליכע מחלוקת'ן ארום די רעגירונג, וואלן און דעמאקראטישע רעפארמען.
באפעלקערונג און קולטור
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]די באפעלקערונג פון זימבאבווע אינעם יאר 2026 ווערט געשאצט אויף אומגעפער 16.2 מיליאן איינוואוינער.[11]
שפראכן
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]כדי צו רעספעקטירן און געבן אָרט פאר די פארשידענע שבטים און עטנישע גרופעס אינעם לאנד, אנערקענט די קאנסטיטוציע פון זימבאבווע אין נישט ווייניגער ווי 16 אפיציעלע שפראכן. דאס איז איינער פון די העכסטע נומערן פון אפיציעלע שפראכן אין איין לאנד איבער דער גארער וועלט[12]. די מערסט גערעדטע שפראכן צווישן די מאסן זענען שאנא (Shona) און נדעבעלע (Ndebele), צוזאמען מיט ענגליש, וואס ווערט ברייט באנוצט אלס די הויפט שפראך אין די רעגירונג, בילדונג, אינטערנאציאנאלע באציאונגען און האנדל.
קולטור
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]די קולטור פון זימבאבווע פאראייניגט די אור-אלטע טראדיציעס פון די היימישע אפריקאנער פעלקער מיט אייראפעאישע קאלאניאלע השפעות. מוזיק, טראדיציאנעלע טענץ, האנט ארבעט און קולטורעלע פייערונגען נעמען אן א וויכטיגן ארט אינעם טאג-טעגליכן לעבן. דער היסטארישער פלאץ גרעיט זימבאבווע בלייבט דער צענטראלער קולטורעלער סימבאל פון דער נאציע.
עקאנאמיע און אנטוויקלונג
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]די וועלט באנק דעפינירט די רעפובליק פון זימבאבווע אלס א לאנד מיט א "נידריגער-מיטל קלאס" איינקופט (Lower-middle-income country). דאס לאנד פארמאגט א מעכטיגן פאטענציאל פאר וואוקס צוליב אירע גאר שטארקע מענטשליכע קאפיטאל אוצרות, הויכע שטאפלען פון אריינבליק אין בילדונג (ליינען און שרייבן), און רייכע נאטירליכע מינעראלן.[13]
טראץ דעם גרויסן פאטענציאל, האט די עקאנאמיע הינטער זיך צוויי יארצענדלינגער פון גאר שווערע קריזיסן, היפער-אינפלאציע, ארעמקייט און וואלוטע שוועריגקייטן (דאס לאנד האט לעצטענס איינגעפירט א נייע מטבע מיטן נאמען "זימבאבווע גאלד" - ZiG). אבער די מאקרא-עקאנאמישע לאגע האט זיך היפש סטאביליזירט, ווען דער ברוטא אינלענדישער פראדוקט (GDP) וואוקס האט דערגרייכט א שיינעם אויפשטייג פון 7.5 פראצענט, און די אינפלאציע האט זיך בארואיגט צו 4.1 פראצענט אינעם אנהויב פון יאר 2026[14]
די הויפט עקאנאמישע צווייגן פונעם לאנד באשטייען פון:
לאנדווירטשאפט (פארשידענע קראַפּס און תבואות)
מינעראלן און קוילן (גאלד, פלאטינום און אנדערע מינעס)
אינדוסטריע און מאנופאקטורינג
טוריזם
סערוויסעס
נאטור און טוריזם
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]אין זימבאבווע געפינען זיך פילע וועלט-באקאנטע נאציאנאלע פארקן און נאטור רעזערוואטן. דאס לאנד איז רייך מיט ווילדע חיות און איז באקאנט ספעציעל פאר אירע גרויסע סטאַדעס פון עלעפאנטן, לייבן, באפעלן, זעברעס, דזשיראפן און פילע אנדערע חיות. טוריזם ארום די נאטור און דאס באזוכן די ווילדע חיות (סאפארי) קלייבט איין א וויכטיגן טייל פון די ארטיגע איינקופטן.
זעט אויך
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]קוואלן
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]World Bank Report 2026: Macroeconomic improvements and inflation updates.
World Bank Data: Total land area of Zimbabwe.
Britannica: Zimbabwe - History, Geography, and Demographics (2026 Estimates).
רעפערענצן
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט] לענדער און טעריטאריעס אין אפריקע | ||
|---|---|---|
| מערב אפריקע |
בארטן פון העלפאנדביין · בורקינע פאסא · בענין · די גאמביע · גהאנע · גינע · גינע-ביסאו · טאגא · ליבעריע · מאלי · ניזשער · ניגעריע · סיערע לעאנע · סענעגאל · קאפווערדישע אינזלען | |
| צפון אפריקע |
||
| צענטראל-אפריקע |
||
| מזרח אפריקע |
||
| דרומדיקע אפריקע |
באצוואנע · דרום אפריקע · זאמביע · זימבאבווע · לעסאטא · נאמיביע · סוואזילאנד | |
- ↑ .Britannica: Zimbabwe - A landlocked country in southern Africa.
- ↑ World Bank Country Profile: Zimbabwe Context and Potential.
- ↑ Hebrew Wikipedia / Historical Fact-Checking groups: Name origin of Zimbabwe.
- ↑ Britannica: Historical name changes of Rhodesia.
- ↑ World Bank Data: Total land area of Zimbabwe
- ↑ Britannica: Physical geography and elevation regions of Zimbabwe.
- ↑ Britannica: Zimbabwe - History.
- ↑ Britannica: Post-colonial timeline and UDI regime history.
- ↑ .Facebook Unimportant Facts Research Core: Independence milestones in Africa.
- ↑ Britannica: Government and society of Zimbabwe
- ↑ Britannica: 2026 Demographic Estimates for Zimbabwe.
- ↑ .Wikivoyage / Britannica: Linguistic mapping and official status in Zimbabwe
- ↑ World Bank: Economic status and human capital index.
- ↑ World Bank Report 2026: Macroeconomic improvements and inflation updates.