ליל הסדר

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוך
אויפן בילד קען מען זעהן: א הגדה עס איז אפען ביי הא לחמא עניא. אן אנגעפילטן כוס. א מצה טאש מיט די מצות אויפגעדעקט. די מה נשתנה לעכט, זיי האבן רויטע איך גלייך ווייסע.

די ערשטע נאכט פֿון פסח (אין ארץ ישראל), די ערשטע צוויי נעכט פֿון פסח (אין חוץ לארץ, ווו מ'האלט צוויי טעג יום טוב), פראוועט מען אין יעדן יידישן שטוב א סדר. ביים סדר ליינט מען די הגדה און מען איז מקיים די אלע מצוות און מנהגים וואס געהערן דערצו. ווי אויך איז א טייל פֿונ'ם סדר א יום-טוב'דיקע סעודה.

וויבאלד פסח איז א יום טוב בעיקר אלס אנדעקעניש צו יציאת מצרים, זענען אסאך מנהגים אלס אנדעקעניש צו פֿרייהייט.

כאטש געוויינטליך דאווענט מען אין שול, אבער דעם סדר פֿירט אן יעדער איינער בײַ זיך אין שטוב צוזאמען מיט זײַן משפחה. ס'איז אן אלטער מנהג אײַנצולײַדן געסט אויפֿ'ן סדר,איבערהויפט ווען מען קען האבן אן ארעמאן אדער אן עלענדען מענטש בײַם טיש וואס האט נישט די מעגליכקייט צו פֿירן א געהעריקן סדר פֿאר זיך.

סדר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • עס ווערט אנגערופען סדר צוליב דעם וואס אלעס איז אויסגעשטעלט אין א סדר פונקטלעך וואס מען זאל טאן. ווי למשל טאן אלע מצוׁת פון דער נאכט, עסן א סעודה, און אזוי ווייטער.

מצוות און מנהגים פון דער נאכט[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ביים סדר זענען דא פינף מצוות:

  • עסן מצה—מדאורייתא
  • דערציילן די מעשה פון יציאת מצרים—מדאורייתא
  • טרינקען די פיר כוסות—מדרבנן
  • עסן מרור—מדרבנן
  • זאגן הלל—מדרבנן

ווען ס'איז געשטאנען דער בית המקדש האט מען געהאט נאך צוויי מצוות מדאורייתא: עסן דעם קרבן פסח און עסן מרור.

קיטל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • מען פירט זיך אנצוטאן א קיטל פסח צום סדר. דער עיקר טעם איז כדי אויסצוקוקן ווי א מלאך.
  • דאס איז א מנהג.

שנעל מאכן קידוש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • מען פירט זיך צו מאכן קידוש, גלייך ווען מען קומט אהיים פון שול כדי די קינדער זאלן נישט ווערן מיד און איינשלאפן.
  • דאס איז א מנהג.

קערה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

אויפן בילד זעט מען א קערה מיט די סימנים.
  • מען פירט זיך אויסצושטעלן אלע מאכלים און סימנים פון די סדר (אחוץ דער סעודה) אויף א קערה.
  • דאס איז א מנהג.

סימנים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

קידוש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • אזוי ווי אלע ימים טובים דארף מען פסח אויפדערנאכט אויך מאכן קידוש אויף א כוס וויין. דער כוס פון קידוש ווערט גערעכנט פאר איינער פון די פיר כוסות.
  • דאס איז א מצוה.

פיר כוסות[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • מען טרינקט פיר כוסות וויין אלס א סימן פאר פרייהייט.
  • דאס איז א מצוה.

מה נשתנה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

דערציילן די ניסים פון יציאת מצרים/הגדה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • מען דארף דערציילן די ניסים וואס איז געשען צו די אידן ווען זיי זענען ארויס פון מצרים.
  • דאס איז א מצוה. און איינע פון די עיקר מצות פון די נאכט, אויב מען טוט דאס נישט האט מען נישט יוצא געווען די ענין פון די סדר.

עסן מצה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • מען דארף עסן כאטש א שטיקעל מצה אזוי גרויס ווי א כזית.
  • דאס איז א מצוה.

עסן מרור[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • מען דארף עסן מרור אלס אנדענקעניש צו די ביטערקייט.
  • דאס איז א מצוה.

עסן כורך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

עסן אפגעקאכטע אייער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • מען עסט הארטע אייער.
  • דאס איז א מנהג.

עסן א סעודה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • מען עסט א געהעריגע יום טוב סעודה. אסאך פירן זיך נישט צו עסן צופיל כדי דער אפיקומן זאל נאך האבן פלאץ.
  • דאס איז א מצוה.


עסן אפיקומן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ברכת המזון[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

זאגן הלל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

סימני הסדר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

  • עס זענען דא 15 סימנים פאר'ן סדר פון דער נאכט, געווענליך זאגן עס די קינדער:

קַדֵׁש[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

קדש - ווען דער טאטע קומט אהיים פון שול טוט ער זיך אן די קיטל און מאכט שנעל קידוש כדי די קליינע קינדער זאלן נישט איינשלאפן.

וּרחַץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ורחץ - מען וואשט זיך די הענט און מען מאכט נישט די ברכה על נטילת ידים.

כּרפַּס[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

כרפס - מען נעמט א שטיקל גרינצייג ווייניגער ווי א כזית מען טינקט דאס איין און זאלץ וואסער מען מאכט א ברכה בורא פרי האדמה און מען האט אינזין צו פטרן די מרור.

Matzah.gif

יַחַץ[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

יחץ - מען צעטיילט די מיטעלסטע מצה וואס הייסט לוי, די גרעסערע העלפט לייגט מען אוועק פאר אפיקומן און די קלענערע העלפט לייגט מען צוריק צווישן די מצות.

מַגיִד[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט אַרטיקל – הגדה של פסח

מגיד - מען הייבט אויף די דריי מצות און מען זאגט די הגדה פון הא לחמא עניא ביז גאל ישראל.

רָחצָה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

רחצה - מען וואשט זיך די הענט און מען מאכט יא די ברכה על נטילת ידים.

מוׁציִא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

מוציא - מען הייבט אויף אלע דריי מצות און מען מאכט א ברכה המוציא לחם מן הארץ.

מַצָה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

מען לאזט אויס די אינטערשטע מצה און מען מאכט א ברכה על אכילת מצה, און מען עסט עס אנגעלאנטערהייט.

מַרוׁר[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

מרור - מען עסט א כזית מרור, מיט דער ברכה "על אכילת מרור", אבער מען מאכט נישט קיין ברכה "בורא פרי האדמה".

כּוׁרֵך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

כורך - מען נעמט א שטיקעל מרור און מען וויקעלט דאס איין צעווישען צוויי שטיקלעך מצה מען זאגט זכר למקדש כהלל און מען עסט עס אנגעלאנט.

שׁלחָן עֹרֵך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

שלחן ערך - מען גרייט אן א סעודה לכבוד יום טוב און מען לאזט זיך וויאל גיין, מען פירט זיך צו עסן אייער.

צָפוׁן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

צפון - מען נעמט די באהאלטענע אפיקומן און מען עסט דאס.

בֵּרַך[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ברך - מען גיסט אן דעם דריטן כוס און מען בענטשט.

הַלֵל[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

הלל - מען גיסט אן דעם פערדן כוס און מען זאגט הלל.

נִרצָה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

נרצה - ווער עס האט געטאן די אלע זאכן איז באוויליגט פארן אויבירשטען.

פסח לידער[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

עס זענען דא אסאך באקאנטע פסח לידער, פאלגענד איז א טיילווייזע ליסטע:

מה נשתנה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט אַרטיקל – מה נשתנה


והיא שעמדה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

דיינו[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

פיוטים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

די אשכנזים זינגען עטלעכע פיוטים ביים סוף פונעם סדר:

  • ויהי בחצי הלילה (פון די קרובות פון שבת הגדול)
  • ואמרתם זבח פסח (פון די קרובות פון צווייטן טאג פסח)

אחד מי יודע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט אַרטיקל – אחד מי יודע

אדיר במלוכה[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

חד גדיא[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט אַרטיקל – חד גדיא


שיר השירים[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

ווען מען ענדיגט דעם סדר דארף מען עוסק זיין אין דעם ענין פון יציאת מצרים. אסאך האבן דעם מנהג צו ליינען דעם ספר שיר השירים.

וועבלינקען[רעדאַקטירן | רעדאקטירן מקור]

אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.