העברעיש

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוכן

העברעיִש (עברית) איז אַ סעמיטישע שפּראַך. דאָס מאָדערנע העברעיִש (עברית ישראלית) איז באַזירט הױפּטזעכלעך אױף לשון קודש און פֿאַרצײַטישן אראמיש, מיט אַנטלײַונגען פֿון נישט־סעמיטישע שפּראַכן און עטלעכע ענדערונגען אין גראַמאַטיק. דאָס העברעיִש איז נײַ־געשאַפֿן געװאָרן װי אַ רײדשפּראַך אינעם סוף פֿון 19טן יאָרהונדערט ביז אָנהײב פֿונעם 20טן יאָרהונדערט דורך אליעזר בן יהודה. די אָפֿיציעלע הברה איז באַזירט אױף דער ספרדישער טראַדיציע.


תקופות פון דער שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

די העברעישע שפראך באשטייט פון 4 גרונד-תקופות:

  1. עברית מקראית (אויף יידיש: לשון קודש) - די ערשטע העברעישע דיאלעקט וואס מיר קענען, איז לשון התנ"ך. גערעדט אין ארץ ישראל פון ב'תק"ס ביז ג'ק"ס.
  2. לשון חז"ל - דער דיאלעקט האט מען גענוצט צווישן דער ערשטער יארהונדערט צום פינפטן יארהונדערט (לויט די קריסטלעכע צייט-רעכנונג). דער אונטערשייד צווישן זיי, ווערט שוין געבריינגט פון די חז"ל: "לשון תורה לעצמה, לשון חכמים לעצמה" (עבודה זרה נ"ח:). לשון חז"ל איז געווירקט געווארן פון אנדערע שפראכן, איבער הויפט פון אראמיש.
  3. מיטל עלטער - אין די תקופה האט מען נישט גערעדט העברעיש אלס מאמע לשון, אבער מען האט איר גענוצט צו שרייבן דיכטונגען און ליטעראטור. ווי אלעזר הקליר, ר' סעדיה גאון, רש"י, אבן עזרא א.א.וו. גענוצט פון יאר ג'שס"ו ביז ה'ס"ו.
Hazvi.jpg
4. העברית החדשה - די אויפלעבונג פון דער העברעישער שפראך נאך וואס מען האט זי נישט גערעדט זינט דעם צווייטן יארהונדערט האט געגרינדעט אליעזר בן יהודה אין יאר תר"ם. די נייע העברעיש איז געמישט פון אלערליי תקופות פון דער העברעישער שפראך. און היינט ווערט זי אויך געווירקט פון דער ענגלישער שפראך. לויט א געזעץ אין ישראל איז די אקאדעמיע פאר דער העברעישער שפראך פאראנטווארטלעך אויפן אויסלייג פון ווערטער אין העברעיש און שאפט נייע ווערטער.

א דיכטונג פון אלעזר הקאליר פֿון דעם מיטל־אַלטער אויף פורים:

אָץ קוֹצֵץ בֶּן קוֹצֵץ / קְצוּצַי לְקַצֵּץ
בְּדִבּוּר מְפוֹצֵץ / רְצוּצַי לְרַצֵּץ
לֵץ בְּבוֹא לְלוֹצֵץ / פֻּלַּץ וְנִתְלוֹצֵץ
כְּעָץ מְחַצְּצִים לְחַצֵּץ / כְּנֵץ עַל צִפּוֹר לְנַצֵּץ

שטאפלען אין דער שפראך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

עס זיינען דא פיר סארטן שטאפלען אין דער שפראך:

  1. מליצית - דאס איז גאר א הויכע העברעיש וואס שטאמט פון די גאר אלטע העברעיש פון תנ"ך'ס צייטן. מען נוצט איר נאר ביים שרייבן ליטעראטור און דיכטונגען.
  2. תקנית - דאס איז אן הויכע אקאדעמישע העברעיש וואס נאר די בערימטע אדער בעסערע מענטשן רעדן איר, אויך ביי די ישראלישע נייעס רעדט מען מיט דיזעס אויסדרוק.
  3. מדוברת - דאס איז די אלגעמיינע העברעישע שפראך, וואס עס איז נישט אימער געהיטן לויט די העברעישע געזעצן.
  4. סלענג (אדער שפת רחוב) - דאס איז א פראסטע שפראך וואס ווערט גערעדט דורך פראסטע מענטשן, אדער אין פראסטע פלעצער און צייטן.
פלאקאט פון נטורי קרתא קעגן העברעיש

קנאים[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

ביי די קנאים און אנטי ציוניסטישע קרייזן (ווי סאטמאר, נטורי קרתא, תולדות אהרן אא"וו) איז דא א איסור צו רעדן העברעיש.


Wikipedia
וויקיפּעדיע אויף העברעיִש