אוישוויץ
פֿון װיקיפּעדיע
| חורבן אייראפע |
| פריערדיגע עלעמענטן |
|---|
| נירנבערג געזעצן · |
| אידן |
| די נאצישע דייטשלאנד |
| פאגראמען: קריסטאל נאכט · יאס פאגראם יעדוואבנע פאגראם · Lviv pogrom |
| געטאס: ווארשע, לאדזש לעמבערג, קראקע, טערעזינשטאט |
| איינזאצגרופען: באבי יאר, רומבולע Paneriai, אדעס |
| ענדגילטיקע לײזונג וואנזע קאנפערענץ ריינהארד אקציע |
| טויט לאגערן: Chełmno, בעלזיץ, סאביבאר, Majdanek, טרעבלינקע, אוישוויץ, Jasenovac |
| ווידערשטאנד: ŻOB · ŻZW Ghetto uprising (Warsaw) |
| End of war: Death marches Berihah· שארית הפליטה אידן |
| אנדערע קרבנות |
| Serbs· Poles · East Slavs · Romany German dissidents · Communists Gay men · Jehovah's Witnesses |
| פאראנטווארטליכע פארטייען |
| נאצי: אדאלף היטלער · היידריך · אייכמאן · היינריך הימלער · עס.עס. · געשטאפא |
| קאלאבאראציער |
| נירנבערג געזעצן · דענאציפיקאציע |
| איבערגעבליבענער, קרבנות, און ראטעווערס |
| שארית הפליטה פון חורבן אייראפע ליסטע פון אלע קדושים · ראטעווערס |
| רעסורסן |
| The Destruction of the European Jews Phases of the Holocaust Functionalism vs intentionalism |
אוישוויץ איז דער דייטשישער נאמען פון א פויליש דערפל מיטן נאמען אשוויענצים (Oświęcim) אין די שטאט האבן די דייטשן געבויעט עטליכע קאנצענטראציע לאגערן און די גרעסטע פארניכטונג לאגער ביי דעם חורבן אין יאר ה'ת"ש (1940). ביי יידן הייסט די שטאט אשפעצין.
דער נאמען אוישוויץ ווארפט א שוידער און א ציטער. מען האט אין אוישוויץ אומגעברענגט איבער א מיליאן אידן אנשים נשים וטף, און ווי אויך ארום 22,000 ציגיינער. דער דאקטאר מענגעלע פלעגט שטיין ביים טויער פון אושוויץ אין טייטלען רעכטץ אדער לינקס. רובא דרובא אלטע אידן, פרויען, און קליינע קינדער, זענן געשיקט געווארן אויף לינקס, ווי זיי זענן ליידער לעבעדיג פארגאזט אין פארברענט געווארן הי"ד. די איבריגע זיינן געשיקט געווארן אין ארבייט'ס לאגערן, ווי מען האט ביטער שווער געארבעט פאר די פארשאלטענע נאצים ימ"ש. היינט צי טאג איז דארט געווארן א מוזעאום ווי עס איז נאך געבליבן עטוואס א זכר ווי טויזענטער טוריסטן באזוכן יערליך, אבער די גאז קאמערן מיט רוב באראקן שטייען שוין נישט.
