אדאלף היטלער

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוכן
היטלער

אַדאָלף היטלער (דייטשיש: Adolf Hitler;‏ 1889 - 1945), געבוירן אין בראַונאַו, עסטרייך, איז געווען דער פרעמיער מיניסטער (דער קאנצלער) און נאכר א דיקטאטארישער פירער פון די נאציס אין דייטשלאנד צווישן די יארן ה'תרצ"ג ביז זיין שטארבן ה'תש"ה. ער איז געווען דער הויפט פאראנטווארטלעכער פאר דער צווייטער וועלט קריג.

ער איז דער טרויריג בארימטער מאסן מערדער און אידן פארטיליגער וואס האט אנגעמאכט דעם האלאקאסט. געהרגעט 6 מיליאן יידן און צווישן 9 צו 20 מיליאן מענטשן פון אנדערע פעלקער. זיין אידיאלאגיע איז געווען אז די אריער ראסע דארף געוועלטיקן אין אייראפע.

זיין יוגנט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

ער האט נישט געענדיקט די מיטלשול. ער איז געווען דא א מאלער יונג, ער האט פרובירט זיך צו לערנען מאלעריי.

דער ערשטער וועלט קריג[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

היטלערס מיליטערישע אױפטוען בעת דער ערשטער װעלט־מלחמה זענען געװען אַזױנע אַז ער איז אױסגעצײכנט געװאָרן מיטן אײזערן צלם, אַ מעדאַל פאַר העלדישקײט. ס׳יז כּדאי צו דערמאָנען אַז פונדעסטװעגן האָבן זײַנע אָפיצירן געהאַלטן אַז ער איז נישט קײן גוטער אָנפירער און מע קען אים נישט דערהײבן פאַר אַן אָפיציר. איז ער פאַרבליבן אַ פּשוטער זעלנער בעת דער גאָרער מלחמה.

היטלער איז ביי דער ערשטער וועלט מלחמה שטארק פארוואונדאט געווארן.

חורבן אייראפע
פריערדיגע עלעמענטן
נירנבערג געזעצן ·

T-4 פראגראם · קאצעט

אידן
די נאצישע דייטשלאנד
פאגראמען: קריסטאל נאכט · יאסער פאגראם
יעדוואבנער פאגראם · לעמבערגער פאגראם
געטאס: בודאפעשט, ווארשע, ווילנע

טערעזנשטאט, לאדזש, לעמבערג, קראקע

איינזאצגרופען: באבי יאר, רומבולע
פאנאר, אדעס
ענדגילטיקע לײזונג וואנזע קאנפערענץ
ריינהארד אקציע
טויט לאגערן: בעלזשיץ, כעלמנא, סאביבאר, מיידאנעק,
טרעבלינקע, אוישוויץ, יאסענאוואץ, קאלדיטשעוו
ווידערשטאנד: ŻOB · ŻZW
געטא אויפשטאנדן: (ווארשע · ביאליסטאק)
סוף מלחמה: טויט מארשן
בריחה· שארית הפליטה יידן
אנדערע קרבנות
פאראנטווארטליכע פארטייען
נאצי: אדאלף היטלער · היידריך ·
אייכמאן · היינריך הימלער · עס.עס. · געשטאפא
קאלאבאראציער
נירנבערג געזעצן · דענאציפיקאציע
ליסטעס
ליסטע פון איבערגעבליבענע
ליסטע פון אלע קדושים · ראטעווערס
רעסורסן

אנפאנג יארן פון דער נאצי פארטיי[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

די נאצי פארטיי איז געגרינדעט געווארן דורך אנדערע, און נישט דורך היטלער זעלבסט. אנטאן דרעקסלער, האט זי געגרינדעט אין יאר 1919 אין מינכען. בעיקר ארבעטסלאזע מענטשן און ליידיגגייער זענען געווען די ערשטע מיטגלידער. ווען היטלער איז אנגעקומען האט מען אנדעקט אין אים א שטארקע כח אין רעדן, און ער איז געווארן דער רעדנער פאר דער פארטיי. זיינע קעגנער האבן אים באצייכנט שטענדיק אלס דעמאגאג.

מיין קאמף[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

Postscript-viewer-shaded.png זעט דעם הויפּט ארטיקל – מיין קאמף


זיין אויפשטייג צו מאכט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

דאָס דריטע רייך[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

דער האלאקאוסט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

די צווייטע וועלט מלחמה[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

פארשפּילט די קריג און טויט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

היטלער האט געהאט די אייגענשאפטן פון א דיקטאטור, ער האט נישט געקענט דערליידן ווען מען האט איהם קריטיקירט, ער פלעגט אייביג ווארפן דעם שולד אויף א צווייטן און נישט אויף זיך, דאס האט געפירט דערצו אז צום סוף ווען מען האט איהם געזאגט אז ער פירט נישט גוט דעם קריג, האט ער אראפגעזעצט זיינע בעסטע גענעראלן, און דאס האט צוגעהאלפן איהם פארשפילן דעם קריג.

זיין רעליגיע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

זיין געזונטהייט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

היטלער האט געהאט א פערזענדליכן דאקטער, אזוי ווי אלע גרויסע לייט און פירער פון מדינות, דאס איז זיכער אז ער פלעגט איהם טריטן אויף ספעציעלע קראנקייט, ער פלעגט איהם געבן יעדן אינדערפרי איינשפריצונגען דורך א נידל, עס זענען דא היסטאריקער וואס זאגן אז ער האט געליטן אויף פארקיסאנן, זיי באזירן זייערע רייד אויף דעם וואס אויף אסאך בילדער זעהט מען ווי ער איז נישט בלאנסירט.

זיין פאמיליע[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

זיין טויט[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

היטלער איז געווען איינגעשפארט אין זיין בונקער אין בערלין, אין זאך פור ווינרשטאט אין זאס טאקו דיודן ווען ער האט געזעהט אז די רויסישע ארמיי דענענטערט זיך צו זיין פלאץ, איז ער ארויס מיט זיין ווייב וואס איז געווען מיט איהם, אויפן הויף פון דער אריינגאנג פון זיין בונקער, ער האט איר און זיך געהרגעט מיט א שיסער {{אין אידיש איז עס באשריבן באריכות אינעם דריטן חלק פון "דער צווייטער וועלט מלחמה" פרק "דייטשלאנד קאפיטולורט" דאס איז דער ווערק פון דעם אידישן שרייבער אלכסנדר סנדר דייטש}}, ער האט אנגעזאגט פאר זיינע געטרייע נאצי באדינער מען זאל איהם פארברענען כדי מען זאל איהם נישט כאפן און הענגן, אזוי ווי מען האט געהאנגען דער איטאליענישער פירעהר מיסאלעני, זיינע באדינער האבן אזוי געטועהן און ער איז פארברענט געווארן, ווען די רוסישע ארמיי איז אהנגעקומען האבן זיי שוין גארנישט געטראפען קיין זכר פון איהם, נאר א זכר פון זיינע נאנטע מענטשן וואס האבן אויך איהם נאכגעטוהן.

אינטערעסאנטע פאקטן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

היטלער פלעגט זיך אסאך אפרעדן צו זיין לייב דאקטער - ווי ער באשרייבט עס אין זיין בוך - אז א מלאך שטייט איבער מיר, און דער מלאך לאזט מיך נישט אפ, ער פייניגט, און פייניגט טאמער טו איך נישט וואס ער וויל.