מידות שהתורה נדרשת בהן

די מידות שהתורה נדרשת בהן זענען די כללים וואס חז"ל האבן געניצט ארויסצולערנען פון דער תורה שבכתב הלכות (וואס ווערן גערופן תורה שבעל פה) וואס שטייען נישט בפירוש אין דער תורה. מערסט באוואוסט זענען די דרייצן כללים אין דער ברייתא דרבי ישמעאל אין אנהייב פון תורת כהנים.

שלוש עשרה המידות פון רבי ישמעאל

די "י"ג מידות שהתורה נדרשת בהן" (די דרייצן מידות פון רבי ישמעאל) זענען די יסודותדיקע כללים פארן אויסטייטשן די תורה, כדי ארויסצולערנען הלכות. זיי געפינען זיך אין דער "ברייתא דרבי ישמעאל" ביים אנהייב פון ספרא, און מען זאגט זיי יעדן טאג ביי שחרית. אט איז די פולע ליסטע פון די מידות אויף אידיש

• קל וחומר: א סברא וואס זאגט: אויב א דין איז גילטיק ביי א לייכטערער זאך, כּל-שֶכּן (בוודאי) איז עס גילטיק ביי א שווערערער זאך.
• גזירה שוה: א גלייכונג צווישן צוויי פסוקים וואס ניצן די זעלבע אייגנארטיקע ווערטער; זיי לערנען איינס פונעם צווייטן.
• בנין אב מכתב אחד: א הלכה וואס מען לערנט ארויס פון איין פסוק, און זי ווערט אן אלגעמיינער יסוד-כלל פאר אנדערע ענלעכע פאלן.
• בנין אב משני כתובים: צוויי באזונדערע פסוקים וואס לערנען אינאיינעם איין שותפותדיקן פרינציפ פאר אנדערע פאלן.
• כלל ופרט: ווען די תורה שרייבט אן אלגעמיינעם כלל און דערנאך א ספעציפישן פרט, גילט דער כלל נאר אויף דעם ספעציפישן פרט.
• פרט וכלל: ווען די תורה שרייבט קודם א ספעציפישן פרט און דערנאך אן אלגעמיינעם כלל, מאכט דער כלל ברייטער די באדייטונג פונעם פרט.
• כלל ופרט וכלל: א כלל, א פרט, און נאך אמאל א כלל. מען פסק'נט לויט די אייגנשאפטן פון די פרטים וואס געפינען זיך אינמיטן.
• כלל שהוא כעין פרט: א כלל וואס האט ענלעכע אייגנשאפטן צו די פרטים וואס ווערן דערמאנט נאך אים.
• כל דבר שהיה בכלל ויצא מן הכלל ללמד: א זאך וואס איז געווען א חלק פון א כלל און איז ארויסגענומען געווארט צו לערנען א חידוש, לערנט דער חידוש אויף דעם גאנצן כלל.
• כל דבר שהיה בכלל ויצא מן הכלל ללמד לטעון טען אחד: א זאך וואס איז ארויס פונעם כלל כדי צוצוגעבן א ספעציפישן פרט, אויף איר גילט מער נישט דער ארגינעלער כלל.
• כל דבר שהיה בכלל ויצא לדון בדבר החדש: א זאך וואס איז ארויס פונעם כלל צו באקומען א נייעם, אנדערן דין, קען זיך נישט אומקערן צו איר כלל ביז דער פסוק אליין קערט זי אום.
• דבר הלמד מענינו : פארשטיין דעם באדייט פון א פסוק לויטן קאנטעקסט און דעם אינהאלט פון דער גאנצער פרשה ארום אים.
• שני כתיבים המכחישים זה את זה: צוויי פסוקים וואס זעען אויס ווי זיי זענען סותר איינער דעם אנדערן, ביז עס קומט א דריטער פסוק און פסק'נט אדער בארואיגט צווישן זיי.

טייל חכמים האבען געטוישט כלל והפרט צו ריבוי מיעוט.

שבע המידות פון הלל הזקן

הלל הזקן מנה שבע מידות שהתורה נדרשת בהן, לפני זקני בני בתירה:

• קל וחומר
• גזרה שווה
• בניין אב מכתוב אחד
• בניין אב משני כתובים
• כלל ופרט
• כיוצא בו ממקום אחר
• דבר הלמד מענינו

ל"ב המידות של רבי אליעזר בנו של רבי יוסי הגלילי

פירוש על הברייתא דל"ב מדות נדפס בסוף מסכת ברכות.

• בריבוי
• במיעוט
• בריבוי אחר רבוי
• במיעוט אחר מיעוט
• הבקל וחומר מפורש
• בקל וחומר סתום
• בגזרה שווה
• בבניין אב
• בדרך קצרה
• בדבר שהוא שנוי
• מחבור שנחלק
• מדבר שבא ללמד ונמצא למד
• מדבר שאחריו מעשה והוא פרטו של ראשון
• מדבר גדול שנתלה בקטן הימנו להשמיע האזן בדרך שהיא שומעת
• משני כתובים המכחישים זה את זה עד שיבוא הכתוב השלישי ויכריע ביניהם
• מדבר שהוא מיוחד במקומו
• מדבר שאינו מתפרש במקומו ומתפרש במקום אחר
• מדבר שנאמר במקצת והוא נוהג בכל
• מדבר שנאמר בזה והוא הדין בחברו
• מדבר שנאמר בזה ואינו עניין לו אבל הוא עניין לחברו
• מדבר שהוקש לשתי מידות ואתה נותן לו כוח היפה שבינותיהם
• מדבר שחברו מוכיח עליו
• מדבר שהוא מוכיח על חברו
• מדבר שהיה בכלל ויצא מן הכלל ללמד על עצמו
• מדבר שהיה בכלל ויצא מן הכלל ללמד על חברו
• ממשל
• מלשון נופל על לשון
• מנגד
• מלשון גימטריה
• מלשון נוטריקון
• מוקדם שהוא מאוחר בעניין
• מוקדם שהוא מאוחר בפרשיות