וולאדימיר לענין

פֿון װיקיפּעדיע
קפיצה לניווט קפיצה לחיפוש
וולאדימיר לענין, יולי 1920

וולאַדימיר איליִיטש אוליאַנאָוו (רוסיש: Влади́мир Ильи́ч Улья́нов), באַקאַנט מיטן נאָמען לענין (Ленин)‏, (22סטן אַפריל 1870[1]21סטן יאַנואַר 1924) איז געווען א רוסישער קאָמוניסטישער רעוואלוציאנער, פאליטיקער און פאליטישע טעאריסט. ער איז געווען דער פֿירער פֿון דער באָלשעוויסטישער פּאַרטיי. ער איז געווען דער ערשטער ראש מלוכה פון סאוועטישן רוסלאנד פון 1917 ביז 1924, און פֿונעם סאָוועטן־פֿאַרבאַנד פון 1922 ביז 1924. אונטער זיין אדמיניסטראציע איז רוסלאנד און דער סאוועטן־פארבאנד געווארן אן איין־פארטייאישע קאמוניסטישע מדינה רעגירט דורך דער רוסישער קאמוניסטן פארטיי. ער איז געווען אידעאלאגיש א מארקסיסט, און האט אנטוויקלט פאליטישע טעאריעס וואס מען רופט לעניניזם.

ביאגראפיע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]

יונגע יארן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]

לענין איז געבוירן געווארן דעם 22סטן אפריל 1870 אין דער שטאט סימבירסק אין דער רוסלענדישער אימפעריע. זיין מוטער מאריא אלעקסאנדראוונא בלאנק, א טאכטער פון א דייטש־שוועדישער מוטער און א רוסיש־יידישן פאטער וואס האט זיך געשמד׳ט, איז געווען א לערערקע אין א שולע, און זיין פאטער איז געווען א בילדונגס באאמטער.

אין הויכשולע האט לענין געלערנט לאטייניש און גריכיש און ער האט אנגעהויבן שטודירן פאליטיק. אין 1887 איז ער געווען א סטודענט אין קאזאן שטאטס אוניווערסיטעט, און מען האט אים ארויסגעווארפן ווייל ער האט פראטעסטירט קעגן דעם צאר פון דער רוסלענדישער אימפעריע. אין יענעם יאר האט די רעגירונג געהאנגען זיין ברודער אלעקסאנדער פאר זיין טייל אין אן אינטריגע צו דערהרג׳ענען דעם צאר אלעקסאנדער דער דריטער, און מען האט דעפארטירט זיין שוועסטער אנא קיין טאטארסטאן. לענין איז געווארן גוט אויפגערעגט און ער האט צוגעזאגט אז ער וועט נעמען נקמה פאר זיין ברודער׳ס טויט.

נאכהער האט ער שטודירט אליין און אין 1891 האט ער באקומען א ליצענץ צו ווערן אן אדוואקאט.

בילד פון לענין ווען מען האט אים ארעסטירט

פאר דער רעוואלוציע[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]

בשעת ווען לענין האט שטודירט געזעצן אין פעטערבורג האט ער געלערנט וועגן די שריפטן פון קארל מארקס און פרידריך ענגלס, ביידע פילאסאפן פון דייטשלאנד. אין רוסלאנד איז געוואן פארבאטן צו רעדן אדער שרייבן וועגן מארקסיזם, די שיטה פון קארל מארקס, און לענין איז געווארן ארעסטירט פאר שטודירן און פארשפרייטן מארקסיזם. אין פעברואר 1897 האט מען אים פאראורטיילט, אן א פראצעס, צו דריי יאר גלות אין מזרח סיביר. מ׳האט אים געגעבן א פאר טעג אין פעטערבורג איידער ער גייט אין גלות, און ער האט אויסגעניצט די צייט זיך צו טרעפן מיט די סאציאל־דעמאקראטן. זיין רייזע קיין סיביר האט געדויערט 11 וואכן, פאר א גרויסן טייל פון דער צייט איז ער געפארן מיט זיין מוטער און שוועסטער.

אין יולי 1898, ווען ער איז נאך געווען אין סיביר, האט לענין געהייראט נאדעזשדא קרופסקאיא. אין 1899 האט ער געשריבן דאס בוך די אנטוויקלונג פון קאפיטאליזם אין רוסלאנד. אין 1900, האט מען באפרייט לענין און מ׳האט אים געלאזט צוריקגיין אהיים. דערנאך איז ער ארומגעפארן אייראפע. ער האט אנגעהויבן פארעפנטלעכן א מארקסיסטישע צייטונ גערופן איסקרא (רוסיש פאר ״פֿינק״ אדער ״בליץ״). אויך איז ער געווארן א חשובער מיטגליד אין דער רוסישער סאציאל־דעמאקראטישער פארטיי. יאן יולי 1903 האט די פארטיי געהאלטן איר צווייטן קאנפערענץ אין לאנדאן. ביים קאנפערענץ האט אויסגעבראכן א מחלוקת צווישן די נאכפאלגער פון לענין און די נאכפאלגער פון יוליוס מארטאוו, איינער פון די אנדערע פירער פון דער פארטיי. מארטאוו האט געהאלטן אז מיטגלידער זאל קענען האלטן דיעות אנדערש ווי דער פארטיי פירערשאפט; לענין האט געהאלטן פארקערט אז די פירערשאפט דארף זיין שטרענג. לענינ׳ס שטיצער זענען געווען דער רוב, און לענין האט זיי גערופן די ״מאיאריטארן״ (באלשעוויקי אויף רוסיש); פון דערקעגן האט מארטאוו גערופן זיינע נאכפאלגער די ״מינאריטארן״ (מענשעוויקי אויף רוסיש).

אין 1907 איז ער ארומגעפארן איבער אייראפע נאכאמאל און האט געטראפן פיל סאציאלישטישע געשעענישן. ביי דער ערשטער וועלט-מלחמה האט ער געוואוינט אין גרויסע אייראפעאישע שטעט ווי לאנדאן, פאריז און גענף.

1917[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]

אין פעברואר 1917 האט אויסגעבראכן אין פעטערבורג—וואס דעמאלסט האט געהייסן פעטראגראַד זייט דעם אנהייב פון דער ערשטער וועלט-מלחמה—די פעברואר-רעוואלוציע ווען אינדוסטריעלע ארבעטער האבן געשטרייקט צוליב א מאנגל אין עסן און שלעכטע באדינגונגען אין די פאבריקן. אזוי ווי די שטרייק האט זיך פארשפרייט איבער רוסלאנד האט דער צאר ניקאליי דער צווייטער מורא געהאט און האט אבדיקירט פון זיין טראן. דער שטאַט דומאַ האט איבערגענומען די הערשאפט פונעם לאנד און האט אויפגעשטעלט א פראוויזארישע רעגירונג וואס האט פארוואנדלט די אימפעריע אין א נייער רוסישער רעפובליק .[2] ווען לענין האט געהערט דערפון פון זיין ארט אין דער שווייץ, האט ער געפרייט מיט אנדערע דיסידענטן.[3] ער האט באשלאסן אז ער פארט צוריק אין רוסלאנד צו פירן די באלשעוויקן, אבער ס׳איז געווען גאר שווער אריינפארן אין לאנד צוליב דעם קאנפליקט. ער האט ארגאניזירט מיט אנדערע דיסידענטן א פלאן צו פארהאנדלען וועגן א דורכפאר אדורך דייטשלאנד, מיט וועמען רוסלאנד האט דעמאלסט געהאלטן מלחמה. די דייטשן האבן געכאפט אז די דאזיקע דיסידענטן וועלן שאפן פראבלעמען פאר זייערע רוסישע שונאים, און דערפאר האט די דייטשע רעגירונג איינגשטימט צו לאזן 32 רוסישע בירגער פארן אין א ״געזיגלטן״ באן וואגן אדורך זייער טעריטאריע, צויישן זיי לענין מיט זיין ווייב.[4] די גרופע איז געפארן אויף דער באן פון ציריך קיין זאסניץ, און פון דארט מיט א פראם קיין טרעלעבארג, שוועדן, און פון דארט ווייטער קיין העלסינקי פון וואנעט זיי האבן גענומען א באן קיין פעטראגראד.[5]


רעפערענצן[רעדאַקטירן | רעדאקטירן קוואַלטעקסט]

  1. לויטן נייעם־סטיל קאלענדאר (מאדערן גרעגאריאניש), איז לענין געבוירן געווארן דעם 22סטן אפריל 1870. לויטן אלטן־סטיל (אלט-יוליאנישן) קאלענדאר וואס מ׳האט געניצט אין דער רוסלענדישער אימפעריע דעמאלסט, איז עס געווען דער 10טער אפריל 1870. רוסלאנד האט געטוישט פונעם אלטן צום נייעם סטיל קאלענדאר אין יאר 1918, אונטער לענינ׳ס אדמיניסטראציע.
  2. Rice 1990, pp. 136–138; Service 2000, p. 253.
  3. Service 2000, pp. 254–255.
  4. Fischer 1964, pp. 109–110; Rice 1990, p. 139; Pipes 1990, pp. 386, 389–391; Service 2000, pp. 255–256; White 2001, pp. 127–128.
  5. Fischer 1964, p. 110–113; Rice 1990, pp. 140–144; Pipes 1990, pp. 391–392; Service 2000, pp. 257–260.