1501

1501 אין פֿארשידענע קאלענדארן
יוליאנישער קאלענדאר	1501 MDI
יידישער לוח	ה'רס"א - ה'רס"ב
כינעזישער קאלענדאר	4197 – 4198 庚申 – 辛酉 4198 איז דאס יאר פֿון דער הון
עטיאפישער קאלענדאר	1493 – 1494
פערסישער קאלענדאר	879 – 880
איסלאמישער קאלענדאר	906 – 907

‏1501 איז דאס ערשטע יאר אינעם 16טן יארהונדערט. א געוויינטלעך יאר, וואס איז לאנג 365 טעג. אין יענער צײַט איז נאך נישט געווען קיין גרעגאריאנישער קאלענדאר, דערפֿאר איז דאס יאר נאר אינעם יוליאנישן קאלענדאר.

אלע דאטעס דא זענען לויטן יוליאנישן קאַלענדאַר.

געשעענישן

יאנואר–מערץ

• 17טן יאנואר – טשעזארע בארזשיא קערט זיך צוריק קיין רוים פון ראמאניע (Romagna), וואו ער ווערט אויפגענומען מיט גרויס כבוד.
• 1טן פעברואר – דאס הערצאגטום פון בייערן דאכאו, וואס איז געשאפן געווארן אין דייטשלאנד אין 1467, נאכדעם וואס זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן האט באקומען אן אייגענעם שטח נאך זיין אפטריט פון דעם טראן פון הערצאגטום בייערן מינכן, קומט צוריק אונטער דער הערשאפט פון בייערן מינכן נאך זיגיסמונד'ס טויט.
• 4טן מערץ – מינכאנג דער צווייטער ווערט דער איינציגער קעניג פון בורמע נאך דעם טויט פון זיין זון טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא, מיט וועמען ער האט געהערשט צוזאמען במשך 15 יאר. מינכאנג'ס הערשאפט ענדיגט זיך פינף וואכן שפעטער, ווען ער שטארבט דעם 7טן אפריל.
• 25סטן מערץ – דער פארטוגאלישער ים פארשער זשואאו דא נאווא אנטדעקט דעם אינזל אסענשאן. דער אינזל ווערט באשטימט מיט זיין נאמען דעם 20סטן מאי, 1503, דורך אפֿאָנסא דע אלבוקרקי.

אפריל–יוני

• 7טן אפריל – שווענאנקיאושין נאראפּאטי הייבט אן א הערשאפט פון כמעט 26 יאר אלס קעניג פון בורמע, נאך דעם טויט פון זיין פאטער, קעניג מינכאנג דער צווייטער.
• 11טן אפריל – דער אויפשטאנד אין די אלפוחאראס ענדיגט זיך אין דרום שפאניע מיט א קאפיטולאציע אפמאך פון די לעצטע מוסולמענישע אויפשטענדלער אין די אלפוחאראס בערג אין אנדאלוזיע (Andalusia), ביים מיטלענדישן ים. די מוסולמענער באקומען די ברירה זיך צו פארלאזן דאס לאנד אדער זיך צו טויפן צו קריסטנטום.
• 10טן מאי – די אפיציעלע קרוינונג פון קעניג שווענאנקיאושין פון בורמע קומט פאר אין זיין הויפטשטאט אינווא, אינעם מאנדאליי ראיאן, דעם ניינטן טאג פון דער אונטערגייענדיקער לבנה אין חודש קאסאן, 863 לויטן בורמישן קאלענדאר.
• 13טן מאי – די ווענעציער רעפובליק אונטערשרייבט אן אפמאך מיטן קעניגרייך פון אונגארן און פויפסט אלעקסאנדער דער זעקסטער, צו שטעלן מיליטערישע כוחות צו באשיצן די ווענעציע שטחים אין דאלמאטיע בעת דער אטאמאניש ווענעציער מלחמה (1499–1503).
• 15טן מאי – Harmonice Musices Odhecaton, די ערשטע געדרוקטע זאמלונג פון פאליפאנישע מוזיק, ווערט פארעפנטלעכט דורך אטאוויאנא פּעטרוטשי אין ווענעציע.
• 9טן יוני – די האלב אומאפהענגיקע שטאט באזל ווערט א טייל פון דער שווייצער קאנפעדעראציע אלס דער עלפטער קאנטאן פון שווייץ.
• 17טן יוני – אלעקסאנדער יאגעלאן, וועלכער איז געווען דער גרויסער הערצאג פון ליטע זינט 1492, ווערט דער נייער קעניג פון פוילן נאך דעם פּלוצלונגע טויט פון זיין עלטערן ברודער, יאן דער ערשטער אלברעכט.
• 23סטן יוני – ניקאלאו קועליאו, א מיטגליד אין דער פארטוגאלישער עקספעדיציע קיין אינדיע אונטער פעדרו קבראל, קומט צוריק אהיים מיט איין שיף, נאכדעם וואס ער איז אוועקגעפארן פאר קבראל.
• 24סטן יוני – די פראנצויזישע טרופן פון טשעזארע בארזשיא שטורעמען און נעמען איין די פעסטונג אין קאפוע, אינעם קעניגרייך פון נאפאלי, און באזיגן די פארטיידיגונג פון פאבריציא קאלאנא בעת דער אייננעמונג פון די שפאנישע שטחים פונעם קעניגרייך פון אראגאן אין דרום איטאליע.

יולי–סעפטעמבער

• 21סטן יולי – דער פארטוגאלישער אויספארשער פעדרו אלווארעש קבראל און די איבערגעבליבענע מיטגלידער פון זיין מאנשאפט קומען צוריק קיין ליסבאן, ביים ענדע פון א 15 חדשים'דיגער עקספעדיציע קיין אינדיע. פון די אריגינעלע 13 שיפן בלייבן נאר זיבן. דער סחורה פארדינסט פון אינדיע ברענגט אבער פאר דער פארטאגעזישער קרוין א ניין פאכיגער רווח איבער איר אינוועסטירונג.
• 25סטן יולי – דער קעניגרייך פון נאפאלי, אונטער דער פירערשאפט פון קעניג פעדעריק דער ערשטער, געבן זיך אונטער פאר די פראנצויזישע און אראגאנישע טרופן פון טשעזארע בארזשיא.
• 27סטן יולי – קאפערניקוס ווערט אפיציעל איינגעשטעלט אלס קאנאן אין דער קאטעדראלע אין פראוענבורג.
• 1טן אויגוסט – האַנס, קעניג פון דענמארק, נארוועגיע און שוועדן, ווערט אראפגעשטעלט פונעם שוועדישן טראן, נאכדעם וואס ער אנטלויפט פון לאנד נאך דער נצחון פון די שוועדישע אויפשטענדלער אין ארעברו בעת דער מלחמה פארן אראפשטעלן קעניג האַנס. זיין ווייב, קריסטינא פון סאקסאניע, בלייבט אין שטאקהאלם אלס זיין רעגענטין אין שוועדן, און באקומט דעם אויפגאבע צו פירן די קעניגלעכע גארניזאן אין טרע קרונור (דריי קרוינען), דעם קעניגלעכן שלאס. נאך זיין צוריקקער קיין דענמארק ארגאניזירט קעניג האַנס דענישע טרופן צו פרובירן צוריקצונעמען שוועדן אין דער דעניש שוועדישער מלחמה (1501–1512).
• 2טן אויגוסט – קעניג פעדעריק פון נאפאלי טרעט אפ פונעם טראן, נאכדעם וואס פראנקרייך נעמט איין דאס קעניגרייך פון נאפאלי. דער פראנצויזישער קעניג לואי דער צוועלפטער ווערט דער נאמינעלער הערשער אלס לואיגי דער צווייטער, קעניג פון נאפאלי. קעניג לואי באשטימט לואי ד'ארמאניאק, הערצאג פון נעמורס אלס פראנקרייכס וויצע קעניג פון נאפאלי.
• 27סטן אויגוסט – שלאַכט ביים טייך סיריצא: דער ליוואנישער ארדן, וועלכער שטיצט דעם גרויסער הערצאגטום פון ליטע אין דער צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה, און ווערט געפירט דורך וואלטער פון פלעטענבערג, באזיגט אן ארמיי פונעם גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע און דער רעפובליק פון פּסקאוו.
• 3טן סעפטעמבער – נאך קלאגעס פון קריסטאפער קאלאמבוס, וועלכער איז אין 1500 ערזעצט געווארן אלס וויצע קעניג פון דער נייער וועלט און ארעסטירט געווארן דורך פראַנסיסקא דע באבאדיליא, באפעלט מלכה איזאבעלא פון שפאניע אז באבאדיליא זאל צוריקגערופן ווערן פון סאנטא דאמינגא. די מלכה וויל נישט דערלויבן קאלאמבוס צוריקצוקערן צו זיין גרויזאמער הערשאפט אין דער נייער וועלט, און באשטימט זיין פריינד ניקאלאס דע אוואנדא אלס דער נייער וויצע קעניג. הגם באבאדיליא באקומט די ידיעה וועגן זיין אפזאגונג ערשט עטלעכע וואכן שפעטער, וויל ער נישט אפטרעטן. אוואנדא וועט צוזאמענשטעלן א פליט פון 30 שיפן און פארלאזן שפאניע דעם 13טן פעברואר אויפן וועג קיין סאנטא דאמינגא.
• 12טן סעפטעמבער – מאַקסימיליאן דער ערשטער, ארכידוק פון עסטרייך, גיט ארויס א דעקרעט וואס מאכט זיכערהייט טעסטן פאר פייערגעווער פארפליכטנדיק.
• 18טן סעפטעמבער – אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס, דער גרויסער הערצאג פון ליטע, גיט ארויס א דעקרעט לויט וועלכן אלע רוימיש קאטוילישע כהנים אינעם הערצאגטום מוזן קענען פליסיג די ליטווישע שפראך.
• 27סטן סעפטעמבער – קעניגן איזאבעלא באפעלט דעם גובערנאטאר פון דער נייער וועלט, באבאדיליא, צוריקצוגעבן די פארמעגן וואס ער האט קאנפיסקירט פון קריסטאפער קאלאמבוס און זיינע צוויי ברידער.

אקטאבער–דעצעמבער

• 2טן אקטאבער
  • לעאנארדא לורעדאן ווערט ערוועלט אלס דער 75סטער דאזש פון ווענעציע אין דער ווענעציע רעפובליק. ער נעמט איבער דעם אמט דעם 13טן אקטאבער און בלייבט דערין כמעט 20 יאר.
  • די שפאנישע פרינצעסין קאטארינא פון אראגאן קומט אן אין ענגלאנד און לאנדעט אין פלימוט. כאטש זי ווערט שפעטער די ווייב פון קעניג הענרי דער אכטער אין 1509, קומט זי ערשטנס אן צו הייראטן מיט הענריס עלטערן ברודער, ארטור, פרינץ פון וויילס.
• 13טן אקטאבער – מאַקסימיליאן פון עסטרייך און לואי דער צוועלפטער פון פראנקרייך שרייבן אונטער דעם אפמאך פון טרענטע, אין וועלכן עסטרייך אנערקענט אלע פראנצויזישע אייגנומענע שטחים אין די צפון איטאליע.
• 30סטן אקטאבער – טשעזארע בארזשיא האלט, לויט געוויסע באריכטן, דעם באנקעט פון קעסטענעס אינעם פויפסטלעכן פאלאץ אין רוים. די געשיכטע ווערט נישט באטראכט אלס א באשטעטיגטער היסטארישער פאקט, און קען שטאמען פון די שונאים פון אלעקסאנדער דער זעקסטער.
• 1טן נאוועמבער – אמעריגא וועספוטשי אנטדעקט און גיט דעם נאמען באיא דע טודוס אוס סאנטוס אין בראזיל.
• 4טן נאוועמבער
  • צווייטע מאסקווער ליטווישע מלחמה: אין דער שלאַכט פון מסטיסלאוול באזיגט די דרום מאסקווער ארמיי פון גרויסער פרינץ איוואן די כוחות פונעם גרויסער הערצאגטום פון ליטע.
  • פיליפ דער שיינער און זשואנא פון קאסטיליע פארן קיין שפאניע.
• 12טן נאוועמבער – סטען סטורע דער עלטערער ווערט צום צווייטן מאל ערוועלט אלס רעגענט פון שוועדן און ווערט דער הויפט פירער פון לאנד, נאכדעם וואס קעניג האַנס פון דענמארק ווערט אראפגעשטעלט. די שוועדישע אויפשטענדלער צווישן די אדעל לייט פלאנען נישט צו פארוואנדלען דאס קעניגרייך אין א רעפובליק.
• 14טן נאוועמבער – ארטור, פרינץ פון וויילס, פארהייראט זיך מיט דער שפאנישער פרינצעסין קאטארינא פון אראגאן.
• 24סטן נאוועמבער – א גרויסע ארמיי פונעם גרויסער הערצאגטום פון מאסקווע נעמט איין ליוואניע בעת דער צווייטער מוסקווער ליטווישער מלחמה.
• 12טן דעצעמבער – אלעקסאנדראס יאגעלאיטיס, דער גרויס הערצאג פון ליטע, ווערט קעניג פון פוילן אלס אלעקסאנדער דער ערשטער יאגעלאנציק.
• 22סטן דעצעמבער – איסמאיל דער ערשטער ווערט געקרוינט אלס דער ערשטער שא פון איראן. ער קלייבט אויס טאבריז אלס זיין הויפטשטאט און גרינדעט די סאפאווידישע דינאסטיע אין צפון איראן. ער דערקלערט שיאיזם אלס דער אפיציעלער און פארפליכטנדיקער רעליגיע, אונטערן שטראף פון טויט.
• 31סטן דעצעמבער – ערשטער שלאכט פון קאנאנארע: די פליט פון זשואאו דא נאווא קעמפט קעגן דער פליט פונעם זאמארין פון קאליקוט אינדרויסן פונעם פארט פון קאנאנארע. דאס איז דער ערשטער פארטוגעזישער ים קאמף אינעם אינדישן אקעאן.

אומבאקאנטע דאטום

• די שווייצער קאנטאנען באזל און שאפהאוזן ווערן א טייל פון דער אלטער שווייצער קאנפעדעראציע.
• ראדריגא דע באסטידאס, וועלכער פארט מערב פון ווענעזועלע אין זוכן נאך גאלד, ווערט דער ערשטער אייראפעער וואס פארשטאויס דעם איסתמוס פון פאנאמא.
• אמעריגא וועספוטשי מאפט די צוויי שטערן אלפא צענטאורי און בעטא צענטאורי, ווי אויך די שטערן אינעם שטערן גרופע קרוקס, וועלכע געפינען זיך אונטערן האריזאנט אין אייראפע.
• דאולפור ווערט איינגענומען דורך סיקאנדאר לאדי.
• מיקעלאנדזשעלא קערט זיך צוריק קיין פירענצע, זיין געבורטשטאט, כדי אנצוהייבן ארבעטן אויפן סטאטוע דוד.
• מארטין לוטער הייבט אן לערנען אין דער אוניווערסיטעט פון ערפורט.

געבוירן

איזאבעלא פון בורגונדיע

זשעראלאמא קארדאנא

• 16טן יאנואר – אנטאני דעני, א נאנטער פארטרויער פון הענרי דער אכטער פון ענגלאנד (געשטארבן 1559)
• 17טן יאנואר – לעאנארט פוקס, דייטשער דאקטער און באטאניקער (געשטארבן 1566)
• 24סטן יאנואר – יעקב מיליך, דייטשער אסטראנאם און מאטעמאטיקער (געשטארבן 1559)
• 24סטן פעברואר – זיקסט בירק, דייטשער הומאניסט (געשטארבן 1554)
• 21סטן מערץ – אן ברוק, באראנעסע קאבהאם, ענגלישע אדלפרוי (געשטארבן 1558)
• 12טן מערץ – פּיעטראָ אנדראה מאטיאלי, איטאליענישער וויסנשאפטלער (געשטארבן 1577)
• 6טן מאי – פויפסט מארצעלוס דער צווייטער (געשטארבן 1555)
• 17טן מאי – סטאניסלאוו פון מאזאוויע, פוילישער הערצאג (געשטארבן 1524)
• 10טן יולי – טשא סיק, קארעאישער קאנפוציאניסטישער געלערנטער און פאליטיקער (געשטארבן 1572)
• 18טן יולי – איזאבעלא פון בורגונדיע, מלכה פון קריסטיאן דער צווייטער פון דענמארק (געשטארבן 1526)
• 17טן אויגוסט – פיליפ דער צווייטער, גראף פון האנו מינצענבערג (געשטארבן 1529)
• 18טן סעפטעמבער – הענרי סטאפארד, 1טער באראן סטאפארד, ענגלישער באראן (געשטארבן 1563)
• 24סטן סעפטעמבער – זשעראלאמא קארדאנא, איטאליענישער מאטעמאטיקער, דאקטער, אסטראלאג און שפילער (געשטארבן 1576)
• 26סטן סעפטעמבער – זשאן גאבריעל דער ערשטער פון סאלוצא, איטאליענישער אבאט און מארקיז פון סאלוצא (געשטארבן 1548)
• 14טן נאוועמבער – ארטור, פרינץ פון וויילס הייראט די שפאנישע פרינצעסין קאטערינא פון אראגאן.
• 14טן נאוועמבער – אנא פון אלדענבורג, רעגענטין פון מזרח פריזיע פון 1540 ביז 1561 (געשטארבן 1575)
• 2טן דעצעמבער – קעניגן מונדזשאונג, קארעאישע מלכה (געשטארבן 1565)
• 12טן דעצעמבער – אלעקסאנדער יאגיעלאן ווערט מלך פון פוילן.
• דאטום אומבאקאנט
  • זשעראלאמא דא קארפי, איטאליענישער מאלער (געשטארבן 1556)
  • דאוויט דער צווייטער, קייזער פון עטיאפיע (געשטארבן 1540)
  • באוק פאפעמא, האלענדישער אדלמאן און העלדין
  • אן בולין, צווייטע מלכה פון הענרי דער אכטער פון ענגלאנד (געבוירן אין דעם יאר אדער 1507; געשטארבן 1536)
  • מוראקאַמי יושיקיאו, יאפאנישער אדלמאן (געשטארבן 1573)
• מעגליך
  • ניקאלאס היט, ארכיבישאף פון יארק און לארד קאנצלער (געשטארבן 1578)
  • גארסיא דע ארטא, פארטוגאלישער דאקטער (געשטארבן 1568)
  • הילער פענע, פראנצויזישער קאמפאזיטאר

געשטארבן

יאנואר–יוני

יאן דער ערשטער אלברעכט

• 3טן יאנואר – עלי שיר נאוואי, צענטראל אזיאטישער דיכטער, פאליטיקער און שרייבער (געבוירן 1441)
• 5טן יאנואר – זשאן דינהאם, 1טער באראן דינהאם, ענגלישער באראן און הויפט אוצר מייסטער (געבוירן 1433)
• 25סטן יאנואר – מארגארעט פון בייערן, עלעקטארין פון פאלץ, פרינצעסין פון בייערן לאנדסהוט (געבוירן 1456)
• 1טן פעברואר – זיגיסמונד, הערצאג פון בייערן, דייטשער אדלמאן (געבוירן 1439)
• 4טן מערץ – טהיהאטהורא דער צווייטער פון אווא (געבוירן 1474)
• אפריל – זשאן דאגעט, ענגלישער דיפלאמאט
• 7טן אפריל – מינכאנג דער צווייטער, קעניג פון אווא (געבוירן 1446)
• 23סטן אפריל – דאמעניקא דעלא ראווערע, איטאליענישער קאטוילישער קארדינאל (געבוירן 1442)
• 3טן מאי – זשאן דעווערע, 9טער באראן פערערס פון טשארטלי, ענגלישער באראן (געבוירן 1463)
• 8טן יוני – זשארזש גארדאן, 2טער גראף פון האנטלי, גראף פון האנטלי און לארד קאנצלער פון סקאטלאנד (געבוירן 1440)
• 17טן יוני – יאן דער ערשטער אלברעכט פון פוילן (געבוירן 1459)

יולי–דעצעמבער

אגאסטינא בארבאריגא

• 15טן אויגוסט – קאנסטאנטין לאסקאריס, גריכישער געלערנטער און גראמאטיקער
• 20סטן סעפטעמבער
  • אגאסטינא בארבאריגא, דאזש פון ווענעציע
  • טאמעס גריי, 1טער מארקיז פון דארסעט, שטיף זון פון עדווארד דער פערטער פון ענגלאנד (געבוירן 1457)
• 24סטן סעפטעמבער – דזשיראלאמא קארדאנא, איטאליענישער מאטעמאטיקער, פילאסאף און דאקטער, פון די גרעסטע מאטעמאטיקער פון זיין צייט (געש' 1576)
• 26סטן סעפטעמבער – דזשארע דרזשיץ, קראאטישער דיכטער און דראמאטורג (געבוירן 1461)
• 29סטן סעפטעמבער – אנדרו סטוארט, סקאטישער בישאף (געבוירן 1442)
• 19טן נאוועמבער – אמאלאיע פון סאקסאניע, הערצאגין פון בייערן לאנדסהוט (געבוירן 1436)
• מעגליך – גאספאר קארטע רעאל, פארטוגעזישער עקספלארער (געבוירן 1450)

וויקימעדיע קאמאנס האט מעדיע שייך צו: 1501

יארן און יארהונדערטער