שבט יהודה

שבט יהודה איז איינער פון די שנים עשר שבטים פון כלל ישראל, וועלכער שטאמט פון יהודה בן יעקב. דער שבט ווערט גערעכנט אלס דער פירנדיגער שבט צווישן די שבטים פון ישראל, און האט געשפילט א הויפט ראלע אין דער היסטאריע פון כלל ישראל פון די טעג אין מדבר ביז דער תקופה פון די מלכים און ווייטער. אין תנ"ך ווערט שבט יהודה באשריבן אלס דער גרעסטער און שטארקסטער שבט, וועלכער האט באקומען א ברייטע נחלה אין דרום ארץ ישראל. פון דעם שבט זענען ארויסגעקומען די מלכים פון בית דוד, און נאך דער צעטיילונג פון דער מלוכה איז שבט יהודה געווארן דער הויפט יסוד פון ממלכת יהודה. נאך דער גלות בבל איז דער שבט געבליבן דער הויפט טרעגער פון דער אידישער נאציאנאלער און רעליגיעזער המשכיות, און דער נאמען "יהודים" איז במשך הדורות געווארן דער אלגעמיינער נאמען פאר כלל ישראל.

אפשטאם און שבט סטרוקטור

שבט יהודה שטאמט פון יהודה, דער פערטער זון פון יעקב אבינו און לאה. לויט די תורה האבן זיך פון יהודה אנטוויקלט עטליכע הויפט משפחות, וועלכע זענען שפעטער געווארן די יסודות פונעם שבט. צווישן די באקאנטסטע אפשטאמיגע איז פרץ, פון וועמען שטאמט די שושלת פון בית דוד.

אין די פריע היסטארישע תקופות האט דער שבט אריינגענומען עטליכע נאענט פארבונדענע גרופעס, וועלכע האבן זיך במשך הזמן פאראייניגט מיט שבט יהודה. צווישן זיי ווערן דערמאנט די קינים, די משפחות פון כלב, די אפשטאמיגע פון עתניאל און די ירחמאלים. די פאראייניגונג פון די גרופעס האט בייגעשטייערט צום וואוקס און שטארקייט פונעם שבט, און האט אויסגעבויט זיין איינפלוס אין דרום ארץ ישראל.

אין מדבר

בשעת די פערציג יאר אין מדבר האט שבט יהודה פארנומען א באזונדער וויכטיגן פלאץ אינעם לאגער פון בני ישראל. לויט די סדרים אין ספר במדבר האט דער שבט געפירט דעם מזרח זייט פונעם מחנה, צוזאמען מיט די שבטים יששכר און זבולון. ווען דער מחנה האט זיך באוועגט, איז דער לאגער פון יהודה געגאנגען אין שפיץ פון די שבטים, וואס ווערט אנגעזען אלס א סימן פון פירערשאפט און חשיבות.

אין ביידע ציילונגען וואס ווערן דערמאנט אין ספר במדבר ווערט שבט יהודה אויסגערעכנט אלס דער גרעסטער שבט לויט צאל מענטשן וואס זענען געווען ראוי צו דינען אין מיליטער. די גרויסע באפעלקערונג פונעם שבט האט אים געגעבן א באדייטנדיקן פלאץ אין דער ארגאניזאציע פון כלל ישראל אין מדבר.

נחלה אין ארץ ישראל

ווען יהושע בן נון האט צעטיילט דאס לאנד ארץ ישראל פאר די שבטים, האט שבט יהודה באקומען דעם ערשטן און דעם גרעסטן חלק אינעם דרום טייל פון ארץ כנען. די נחלה האט זיך אויסגעשפרייט איבער א גאר גרויסע געאגראפישע געגנט וואס האט אריינגערעכנט די דריי הויפט זאנעס: דער בארג-געגנט (הר יהודה), די נידעריגע פלוינען (השפילה), און דעם גרויסן טרוקענעם דרום (הנגב), ווי אויך דעם מדבר יהודה וואס ציט זיך ביז'ן ים המלח. די גרענעצן פון די נחלה האבן זיך געצויגן פונעם נחל מצרים און דעם גרויסן ים (דער מיטלענדישער ים) אינעם מערב, ביז צום ירדן און ים המלח אינעם מזרח, און ביז קדש ברנע אינעם ווייטן דרום. אינערהאלב דעם שטח זענען געווען צעטיילטע שטעט וואס זענען שפעטער געווארן היסטארישע צענטערן, ווי חברון, בית לחם, און קרית ארבע, וואס האבן געדינט אלס פאסטונגען פאר דעם קיום פונעם שבט.

אין די ערשטע תקופות איז ירושלים נאך נישט געווען אינגאנצן אונטער דער הערשאפט פונעם שבט, אבער במשך הזמן איז זי געווארן די הויפט שטאט פון שבט יהודה און שפעטער די הויפטשטאט פון דער מלוכה.

די מלוכה פון דוד און בית דוד

דער גרעסטער היסטארישער אויפשטייג פונעם שבט האט זיך אנגעהויבן מיט דעם אויפשטייג פון דוד המלך, וואס אז ער האט קודם געקעניגט איבער שבט יהודה אליין אינערהאלב די שטאט חברון פאר זיבן יאר מיט זעקס חדשים (באלד נאך די פטירה פון שאול המלך). שפעטער האט דוד פאראייניגט אלע שבטי ישראל אונטער זיין קרוין און געמאכט ירושלים אלס די הויפטשטאט. נאך דעם קעניגרייך פון שלמה המלך, אינעם יאר 930 פאר זייער ציילונג (בנין בית ראשן, ג'קנ"א), האט זיך דאס לאנד צעטיילט צוליב דעם אויפשטאנד פון ירבעם בן נבט. עשרת השבטים האבן געגרינדעט מלכות ישראל אינעם צפון, בשעת שבט יהודה (צוזאמען מיט שבט בנימין און די לויים) זענען געבליבן געטריי פאר די דינאסטיע פון בית דוד און האבן געשאפן די זעלבשטענדיגע מלכות יהודה.

די דאזיגע מלוכה האט אנגעהאלטן פאר איבער דריי הונדערט יאר, א דאנק די סטאביליטעט פון איין איינציגע קעניגליכע קרוין-ליניע, ביז צום חורבן פון בית המקדש הראשון דורך נבוכדנאצר מלך בבל אינעם יאר 586 פאר זייער ציילונג (ג'של"ח)

ממלכת יהודה

נאכן פטירה פון שלמה המלך האט זיך די פאראייניגטע מלוכה צעטיילט אין צוויי באזונדערע מלוכות. די צפון שבטים האבן געגרינדעט ממלכת ישראל, בשעת שבט יהודה, צוזאמען בעיקר מיט שבט בנימין, האט געגרינדעט ממלכת יהודה. ירושלים איז געבליבן די הויפטשטאט, און בית המקדש איז ווייטער געווען דער רעליגיעזער צענטער פון דער מלוכה.

ממלכת יהודה האט עקזיסטירט מער ווי דריי הונדערט יאר, ביז זי איז חרוב געווארן דורך די בבלים אין יאר 586 פאר זייער ציילונג. א גרויסער טייל פון דער באפעלקערונג איז ארויסגעפירט געווארן אין גלות בבל.

נאך גלות בבל

נאכן רשות צוריקצוקומען קיין ארץ ישראל אין די טעג פון כורש מלך פרס, זענען בעיקר מענטשן פון שבט יהודה, צוזאמען מיט בני בנימין און די כהנים און לוים, צוריקגעקומען צו בויען דעם צווייטן בית המקדש און אויפבויען ירושלים.

במשך הזמן איז דער נאמען "יהודי", וועלכער האט אין אנהייב באצייכנט א מענטש פון שבט יהודה אדער פון ממלכת יהודה, געווארן דער אלגעמיינער נאמען פאר אלע אידן, אומאפהענגיג פון זייער שבט. דערפאר ווערט שבט יהודה באטראכט אלס דער שבט וואס האט באוואוסט פארזיכערן די המשכיות פון כלל ישראל נאך דער חורבן פון בית ראשון און דורכאויס די תקופת בית שני.

באדייט אין אידישער טראדיציע

אין אידישער טראדיציע נעמט שבט יהודה איין א באזונדער ארט. די ברכה פון יעקב אבינו פאר יהודה, אין וועלכער ער ווערט פארגליכן צו א לייב און באקומט ברכות פון מלוכה, ווערט אויסגעלייגט אלס דער מקור פאר דער מלוכה פון בית דוד. דער לייב איז במשך הדורות געווארן דער טראדיציאנעלער סימבאל פון שבט יהודה, און ווערט אפט גענוצט אין אידישע קונסט, העראלדיק און קהילות.