שאול ידידיה שוחט

שאול ידידיה שוחט (1860 – 1925) איז געווען א ליטוויש-אמעריקאנער ארטאדאקסישער רב און פוסק, מחבר פון זעקס הלכה און דרוש ספרים. ער איז געווען אַקטיוו אין דער תקופה פון דער גרויסער יידישער אימיגראַציע פון מזרח-אייראָפּע קיין אַמעריקע, און זיינע שו"ת ספרים דאָקומענטירן דאָס לעבן פון די אָרטאָדאָקסישע קהילות אין אַמעריקע אין יענער צייט.

ביאגראפיע

געבורט און משפחה

רבי שוחט איז געבוירן געוואָרן דעם כ"א מנחם אב ה'תר"ך (17טן אויגוסט 1860) אין שטאט זאַגאַר (אַלט-זאַגאַר) אין דער קאָוונער געגנט, אין א משפחה פון רבנים און שוחטים.‏ זיין פאָטער, רבי אברהם חיים שוחט, האָט געדינט אין שטאָט ווי א שוחט, חזן און מורה הוראה, און איז געווען דער מחבר פונעם ספר תפארת חיים אויף מסכתות הש"ס, וועלכער איז שפּעטער אָפּגעדרוקט געוואָרן צוזאַמען מיט זיין זונס ספר תפארת שאול. אויך זיין זיידע, ר' דוד שוחט פון זאַגאַר, האָט געדינט ווי א שוחט אין שטאָט — אַזוי אַז די מלאכה פון שחיטה און רבנות איז אַריבער אין דער משפחה דורך דריי דורות, און פון דאַנען דער פאַמיליע-נאָמען "שוחט".

די משפחה האָט אויך געהאַט א פארבינדונג מיט דער וועלט פון קבלה: דעם פאָטערס פעטער איז געווען רבי אליהו פון דיאַלעטעץ, מחבר פונעם ספר שני אליהו אויף מסכת אבות דרבי נתן, וועלכער איז גערופן געוואָרן "ר' אליהו בעל שם". רבי שוחט באַשרייבט אים אין דער הקדמה צו חכמת ידידיה ווי "גאון המקובל אלוקי".

לערנען און סמיכה

ער האָט געלערנט אין דער וואָלאָזשינער ישיבה, די צענטראלע ישיבה פון ליטווישן יידנטום אין יענער צייט, אין די יאָרן ווען דער נצי"ב איז געשטאַנען בראש פון דער ישיבה. אין זיין הקדמה צו חכמת ידידיה באַשרייבט ער די וויכטיקייט פון פּלפּול אין זיין לערנען: "עיקר לימוד תורתינו הקדושה הוא על ידי דרך הפלפול".

סמיכה צום רבנות האָט ער באַקומען פון רבי יצחק אלחנן ספּעקטאָר פון קאָוונע, איינער פון די גרעסטע פוסקים אין ענייני עגונות און גיטין אין זיין דור — א געביט אין וועלכן רבי שוחט אַליין וועט שפּעטער ווערן א מומחה.‏

זיין הויזגעזינד

ער האָט חתונה געהאַט מיט פיגא דינה, א טאָכטער פון רבי שמואל יצחק האָראָוויץ (דער קרעטינגער רעבעלע), וועלכער האָט געדינט ווי א מורה צדק אין שטעטל קרעטינגען אין ליטע. פון דעם ערשטן זיווג זענען געבוירן געוואָרן דריי קינדער — משה דוד, הענא רבקה און שיינא עטיא — וועלכע ער דערמאָנט אין זיין ספר אהבת שאול. נאָך איר פּטירה אין ה'תרע"ז (1917) האָט ער חתונה געהאַט א צווייטן מאָל מיט דער רביצין דאבע, אן אלמנה, א טאָכטער פון ר' שרגא פּאַוויעס.

רבנות אין ליטע און ענגלאַנד

ער האט געדינט ווי רב אין עטלעכע שטעט אין ליטע, צווישן זיי קאַרקלאַן.‏ בעת ער איז נאָך געווען אין ליטע האָט ער אָפּגעדרוקט זיינע ערשטע צוויי ספרים אין פּיאָטרקאָוו: תפארת שאול אין דריי חלקים (ה'תרנ"ט, 1899) — וועלכער איז אָפּגעדרוקט געוואָרן צוויי מאָל צוליב דער גרויסער נאָכפראַגע — און בית ידידיה (ה'תרס"ז, 1907).

נאָך דעם איז ער אַריבער קיין הול אין ענגלאַנד, א פּארט שטאָט אין צפון־מזרח ענגלאַנד דורך וועלכער פילע יידן פון מזרח־אייראָפּע זענען דורכגעפאָרן אויף זייער וועג קיין אַמעריקע און דרום־אַפריקע. האַל האָט געדינט ווי אַן אָפּשטעל־אָרט פֿאַר רבנים אויף זייער וועג קיין אַמעריקע.

רבנות אין אַמעריקע

אין אנהייב צוואַנציקסטן יאָרהונדערט איז ער עמיגרירט קיין פאַראייניקטע שטאַטן, און האָט געדינט ווי רב אין קהילות אין פּערט אַמבוי אין ניו דזשערזי, קאַנזאַס סיטי אין מיזורי, און לואיוויל אין קענטאַקי.‏ דאָס אָפטע אַריבערפאָרן פון איין קהילה צו דער צווייטער, איבער גרויסע שטחים וווּ עס זענען געווען ווייניק אָרטאָדאָקסישע רבנים, איז געווען כאַראַקטעריסטיש פאַרן ערשטן דור פון די אימיגראַנטן-רבנים.

שפּעטער איז ער אַריבער קיין שיקאַגאָ, וווּ עס איז געוואַקסן אין יענער צייט די צווייט-גרעסטע יידישע קהילה אין אַמעריקע נאָך ניו-יאָרק. דאָרט האָט ער געדינט ווי רב פון קהל בית אהרן (Congregation Beth Aaron),‏ און פון אַרום ה'תרפ"ב (1922) ווי רב פון קהל בית ישראל (Congregation Beth Israel),‏ ביז זיין פּטירה דעם ו' טבת ה'תרפ"ו (23טן דעצעמבער 1925).‏

זיין מעמד

רבי שוחט'ס רבנישער מעמד איז דאָקומענטירט אין עדות פון זיינע צייטגענאָסן. רבי צבי הירש גראָדזשינסקי פון אָמאַהאַ באַשרייבט אים אין זיינע ספרים ווי "פֿון די גרעסטע רבנים אין שיקאַגאָ" און ווי א קאָלעגע מיט וועמען ער האָט קאָרעספּאָנדירט אין הלכה-ענינים.‏

זיינע ספרים האָבן באַקומען אויפמערקזאַמקייט אין דער יידישער אַמעריקאַנער פּרעסע פֿון יענער צייט; א רעצענזיע אויף זיין ספר אין 1918 האָט אים גערופן "אַ גרויסער למדן".‏ די פּאָזען-ביבליאָטעק (Posen Library) האָט א ביאָגראַפישן אַרטיקל וועגן אים און ברענגט איינע פון זיינע דרשות, און שרייבט אַז זיינע כתבים "זענען געווען פּאָפּולער אין אייראָפּע".

זיינע תשובות ווערן ציטירט אין דער שפּעטערדיקער הלכה-ליטעראַטור, אַריינגערעכנט אין די ספרים פון רבי עובדיה יוסף.

זיין הלכה-אַרבעט

דער הויפּט-געביט פון רבי שוחט'ס הלכה-שרייבן איז געווען אבן העזר — בעיקר הלכות גיטין און עגונות, וועלכע זענען דער עיקר פון זיין ספר תפארת ידידיה. די עגונה-פּראָבלעם איז געווען זייער אַקטועל אין די אימיגראַנטן-קהילות אין אַמעריקע, וווּ עס האָבן זיך געשאַפן פילע פאַלן פון פרויען וועמענס מענער זענען אַוועקגעפאָרן קיין אַמעריקע און נישט צוריקגעקומען.

זיינע ספרים שפּיגלען אָפּ א ברייטע הלכה-קאָרעספּאָנדענץ מיט פוסקים פון זיין צייט אין אַמעריקע, צווישן זיי רבי טוביה גפן פון אַטלאַנטאַ, רבי צבי הירש גראָדזשינסקי פון אָמאַהאַ, רבי דב בער אַבראַמאָוויץ און רבי יוסף זכריה ראָזענפעלד פון סט. לואיס, און רבי מרדכי שלמה סיבער פון מיניאַפּאָליס.‏

זיינע ספרים

• תפארת שאול (דריי חלקים) — חידושים אויף מסכתות הש"ס. פּיאָטרקאָוו, ה'תרנ"ט. צוזאַמען מיטן ספר איז אָפּגעדרוקט אויך דער חיבור פון זיין פאָטער — תפארת חיים.
• בית ידידיה — א ספר שו"ת. פּיאָטרקאָוו, ה'תרס"ז. מיט הסכמות פון רבי אברהם יצחק קוק (דעמאָלט רב אין בויסק), רבי יעקב דוד ווילאווסקי (דער רידב"ז, דעמאָלט רב אין סלוצק), און רבי שמואל יעקב רבינוביץ'.
• אהבת שאול (דריי חלקים) — אויף די חמישה חומשי תורה און דרשות. ה'תרע"ה–ה'תרע"ח. דער דריטער חלק אַנטהאַלט א קינה אויף זיין ערשטער פרוי.
• ברכת שאול — אויף מסכת מגילה און מסכת קידושין. ה'תרע"ט.
• תפארת ידידיה — שו"ת אין ענייני אבן העזר, בעיקר הלכות גיטין און עגונות. סט. לואיס, ה'תר"פ.
• חכמת ידידיה — שו"ת אויף די פיר חלקי שולחן ערוך, חידושים און דרושים. סט. לואיס, ה'תרפ"ג. אין דער הקדמה דערקלערט דער מחבר אַז ער האָט אַרויסגעגעבן דעם ספר אָן הסכמות, פון עניוות.