ספר עמוס

ספר עמוס איז דער דריטער ספר אין תרי עשר אין תנ"ך. דער ספר פארמאגט נייציג פרקים און איז גערופן נאכ'ן נאמען פון עמוס הנביא, וואס די נבואות אינ'ם ספר זענען געזאגט געווארן דורך אים. לויט'ן כותרת פונ'ם ספר, האט עמוס נביא גזאגט אין די צייטן פון עוזיהו קעניג פון יהודה און ירבעם דער צווייטער (בן יואש) קעניג פון ישראל, צוויי יאר פאר'ן גרויסן ערדציטערניש וואס האט קלאפירט דאס לאנד אין יענע תקופה ספר עמוס,

עמוס הנביא איז געווען באקאנט מיט זיין שארפער שפראך קעגן די סאציאלע אומרעכטן, דאס דריקן די ארימעלייט, און די פאלשע זיכערהייט וואס די הערשער און די רייכע קלאסן האבן געהאט. זיין סטיל איז רייך מיט אומגעהויערע מליצות און משלים גענומען פונ'ם טעגלעכן פויערישן לעבן, וויבאלד ער אליין איז געווען א פאסטוך און א איידער דער אויבערשטער האט אים גערופן צו דער נבואה.

די תקופה און דער היסטארישער הינטערגרונט

די נבואות פון ספר עמוס זענען געזאגט געווארן אינ'ם אכטן יארהונדערט פאר זייער ציילונג (ארום דעם יאר 750 פאר זייער ציילונג), א צייט אפשניט וואס איז געווען געצייכנט מיט גרויס עקאנאמישער בליאונג און פאליטישער סטאביליטעט, סיי אינ'ם מלכות יהודה און סיי אינ'ם מלכות ישראל.

• מלכות ישראל: אונטער דער ממשלה פון ירבעם בן יואש האט דאס לאנד עקספאנדירט אירע גרענעצן און פארגרעסערט איר רייכטום דורך קאמערץ און האנדל.
• מלכות יהודה: אונטער דער ממשלה פון עוזיה המלך האט דאס דרומידיגע קעניגרייך גענאסן פון א מיליטערישער שטארקייט און עקאנאמישן וואוקס.
• דער רעש: דער ספר דערמאנט דעם באקאנטן ערדציטערניש ("הרעש") וואס איז געווען א דראמאטישער פאסירונג אין יענעם דור, וואס ווערט אויך דערמאנט שפעטער אין ספר זכריה

קעגנאיבער דעם חיצונית'דיגן רייכטום, האט זיך אנטוויקלט א טיפע מאראלישע און סאציאלע קארופציע, ווען די רייכע האבן פארשקלאפט די ארימע, און דאס איז געווען דער הויפט ציל פון עמוס'ס נבואות קעגן דעם פאלק.

אינהאלט פונ'ם ספר

ספר עמוס קען צעטיילט ווערן אין עטליכע הויפט אפטיילונגען:

א. נבואות אויף די פעלקער (פרקים א'-ב')

דער ספר עפנט זיך מיט א רייע נבואות קעגן די שכנות'דיגע פעלקער ארום ארץ ישראל (ווי דמשק, עזה, צור, אדום, עמון און מואב) פאר זייערע אכזריות'דיגע מעשים אין די מלחמות. צום סוף פירט דער נביא אויס מיט א שווערער נבואה קעגן מלכות ישראל און מלכות יהודה פאר'ן פארלאזן די תורה און פארפירן די רעכטן פון די נצרכים.

ב. די תוכחה און די עונשים (פרקים ג'-ו')

אין די דאזיגע פרקים לייגט עמוס אראפ דעם חורבן וואס וועט קומען אויפ'ן מלכות ישראל אויב זיי וועלן נישט תשובה טאן. ער טענה'ט אז דאס וואס דער אויבערשטער האט דערנענטערט דאס יידישע פאלק, ברענגט מיט זיך א גרעסערע פאראנטווארטליכקייט: ”רק אתכם ידעתי מכל משפחות האדמה לכן אפקוד עליכם את כל עונותיכם” ספר עמוס, פרק ג', פסוק ב'.

ג. די פינף מראות (פרקים ז'-ט')

דער נביא זעט פינף סימבאלישע מראות וואס צייכנען אן דעם קומענדיגן אונטערגאנג:

• מראה הארבה (די היישעריקן)
• מראה אש האוכלת (דאס פייער)
• מראה האנך (דער בליי-וואג)
• מראה כלוב קיץ (דער קארב מיט זומער-פרוכט)
• מראה המקדש הנחרב (דער חורבן פונ'ם מזבח)

נחמה און גאולה

טראץ די אלע שווערע תוכחות און נבואות זעם, לאזט דער ספר איבער א האפענונג פאר'ן עתיד. די לעצטע פסוקים פונ'ם ספר פארענדיגן זיך מיט א הערליכער נבואת נחמה אויף דער צוקונפט פון דעם יידישן פאלק, דאס צוריקקערן פון די גליות, און דאס אויפשטעלן די מלכות בית דוד אין איר גאנצער פרכט:

”ביום ההוא אקים את סוכת דויד הנופלת וגדרתי את פרציהן והרסתיו אקים ובניתיה כימי עולם”