מוהל בוּך
מוהל בוך איז א קליין נאטיץ-בוך אין וועלכן מוהלים שרייבן געווענליך אויף די ברית-מילה וואס זיי האבן געגעבן בעת ברית-מילה צערעמאָניעס. די נאטיץ-ביכער זענען געווארן ספעציעל וויכטיג אין דעם פעלד פון גענעאלאגישע פארשונג . [1]
ניצן און דיזיין
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]די ערשטע פאר בלעטער פון א מוהל בוך זענען געווענליך געווידמעט צו די ספעציעלע תפילות וואס מען זאגט אויס בעת א ברית-מילה. די איבעריגע בלעטער ווערן גענוצט צו רעקארדירן די פרטים פון דער ברית-מילה, געווענליך דער ארט, דאטום, און נאמען פון דעם קינד וואס ווערט ברית-מילה. [2] מוהלים האבן אפט אויסגעקליבן קליינע נאטיץ-ביכער כדי זיי זאלן גרינג געקענט טראגן ווערן, און האבן זיי באצירט די ביכער און טיטל-בלעטער כדי זיי זאלן אויסזען ווי מיטל-אלטערליכע מאנוסקריפטן . אנפאנגענדיג אין 18טן יארהונדערט, זענען ליידיגע מוהל-נאטיץ-ביכער געדרוקט געווארן ספעציעל פאר ברית-מילה רעקארדס. היינט זענען די רעקארדס געווענליך דיגיטאליש, און מען מאכט אנשטרענגונגען צו דיגיטאליזירן אויך עקזיסטירנדע מוהל-ביכער.
וויכטיקייט פון גענעאלאגישע און געאגראפישע פארשונג
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]כאָטש קריסטלעכע געבורטן זענען רעקאָרדירט געוואָרן אין טויף־רעגיסטערס, זענען ייִדישע געבורטן נישט סיסטעמאַטיש רעקאָרדירט געוואָרן. אין צענטראַל־אייראָפּע איז געבורט־רעגיסטראַציע נישט איינגעפירט געוואָרן ביז נאָך 1876 (מיט דער אויסנאַם פון פֿראַנקרייַך). פֿאַר דעם זענען ייִדישע בית־עולמים און מוהל־רעגיסטערס געווען די מערסט פֿאַרלעסלעכע רעקאָרדס פֿון ייִדישע משפּחה־נעמען און ערטער. אָבער, די ביכער זענען אָפֿט געבליבן אין פּריוואַטע הענט, מאַכנדיג זיי שווער צוטריטלעך פֿאַר פֿאָרשער און משפּחות וואָס זענען פֿאַרנומען מיט גענעאַלאָגישער פֿאָרשונג. מוהל־רעגיסטערס, אין קאָמבינאַציע מיט בית־עולמים און אָרט־נעמען, קענען געבן אַן איבערבליק פֿון דער באַוועגונג פֿון ייִדן אין אייראָפּע בעת די מיטל־עלטער און אין די פֿאָלגנדיקע יאָרהונדערטער.
היסטאָרישע ביישפילן
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]- א מוהל בוך מיט איינטראגעס פון 1751 ביז 1847, אויבער ריין.
- מוהל נאטיץ-בוך פון די יארן 1751–1766 פון מוהל אהרן פון האג, האלאנד, אויף דער נאציאנאלער ביבליאטעק וועבזייטל.
- א מוהל בוך פון מנחם מענדל לעמבערג פון פרעסבורג, מיט 747 איינטראגעס פון 1775 ביז 1831.
- א מוהל בוך פון יעקב אולמא פון פאפערסא לעבן אויגסבורג (דייטשלאנד) מיט איינטראגעס פון 1784/85 ביז 1792.
- א בוך פון די אָוועס פון סוזי גוגנהיים-ווייל פון גיילינגען, 18טער יאָרהונדערט.
- א מוהל בוך פון מאיר בר יהודה, אונטערן נאמען ליב דיצהיים פון האגענהיים (עלזאס, פראנקרייך) מיט איינטראגעס פון 1805 ביז 1849, שווייץ און עלזאס.
- א מוהל בוך פון רבי משה סופר "החתם סופר", פון פרעסבורג, מיט איינטראגעס פון 1813 ביז 1839.
- מוהל נאטיץ-בוך פון דוד שוואַרץ 1820
- א מוהל בוך פון משה שלמה דרייפוס פון אנדינגן (ארגאו, שווייץ) מיט איינטראגעס פון 1823 ביז 1871.
- א מוהל בוך פון לאזארוס ליבער דרייפוס פון אנדינגן (אארגאו, שווייץ) מיט איינטראגעס פון 1827 ביז 1863.
- א מוהל בוך פון ברוך בלאָך פון ראַנדעג (עסטרייך) מיט איינטראַגעס פון 1866 ביז 1871.
- א סאפ בוך פון הענרי לעוויען-גוגענהיים פון האגענהיים (עלזאס, פראנקרייך) מיט איינטראגעס פון 1868 ביז 1914, שווייץ און עלזאס.
- משה אבו-דאנאנס העפט, 1879—1944
- א מוהל נאטיץ-בוך פון 1880 ביז 1914 פון דער יפו געגנט און ארומיגע געגנט
פאָטאָ גאַלעריע
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]
א מוהל בוך פון מאיר בר יהודה (לייב דיצהיים) פון האגענהיים, דאטירט צווישן 1805 און 1849. איצט אין דער זאמלונג פון דעם יידישן מוזיי פון שווייץ .
א סאפ בוך פון הענרי לעוויען-גוגענהיים פון האגענהיים (עלזאס, פראנקרייך) מיט איינטראגעס פון 1868 ביז 1914, שווייץ און עלזאס.
א מוהל בוך פון לאזארוס ליבער דרייפוס פון אנדינגן (ארגאו, שווייץ) מיט איינטראגעס פון 1827 ביז 1863.
א מוהל בוך מיט איינטראגעס פון 1751 ביז 1847, אויבער ריין.
פֿאַר ווייטערדיקן לייענען
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]- רבי משה אלעקסאנדער זושא קינסטליכער, "דאס מוהל'ס בוך פון נאטאר פובליקוס", בני ברק: זכרון אינסטיטוט פאר דער קאמעמאָראַציע פון אונגארישן יידנטום, 5775
פֿוסנאָטן
[רעדאַקטירן | רעדאַקטירן קוואַלטעקסט]- ↑ (2022) Birth Culture: Jewish Artefacts from Rural Switzerland and Environs. Basel: Schwabe Verlag, 54–123. ISBN 978-3-7965-4607-5.
- ↑ Wandrey, Wiesemann, Irina, Falk (2014). "Ketubbot and Mohel Books." Torah, Talmud and Siddur: Hebrew Manuscripts of the State and University Library Hamburg manuscript cultures 6. Hamburg: University of Hamburg, 275–80.