תפילין

פֿון װיקיפּעדיע
שפּרינג צו: נאַוויגאַציע, זוכן
Tefilin.jpg

תפילין איז א אידישע רעליגיעזע אביעקט וואס איז א מצוה פאר מענער צו אנקניפן יעדן אינדערפרי ווען מען דאווענט שחרית. עס איז צוויי שווארצע קליינע קעסטעלעך געמאכט פון לעדער וואס ליגט אין איר פארשטעקט פיר פרשיות (פאראגראפן) פון די תורה געשריבן אויף פארמעט מיט אשירות. די תפילין קניפט מען אן מיט לעדערענע סטראַפּס, איינס אויף דעם ארעם קעגן דאס הארץ, און איינס אויף די קאפ העכער די מוח.

יידן און יידישקייט
מנורה
עיקרי האמונה
אמונה · שלושה עשר עיקרים
עשרת הדיברות · תורה · מצוות · משיח
הייליגע ספרים אידישע שטרעמונגען
תנ"ך · תורה
משנה · תלמוד
זוהר · מדרש
שלחן ערוך
חרדים · חסידים
ארטאדאקסן
קאנסערוואטיווער
רעפארמער
הויפט פערזענלעכקייטן
אבות ואמהות · משה · דוד
נביאים · עזרא · הלל · תנאים · ריב"ז
ר' עקיבא · אמוראים · סבוראים · גאונים
ראשונים · רמב"ם · יוסף קארו · אחרונים
עבודת ה' און ימים טובים
שחרית · מוסף · מנחה · ערבית
שמע ישראל · שמונה עשרה · קריאת התורה
קידוש · ברכה · תפילות און ברכות
ראש השנה · יום כיפור · סוכות
פסח · שבועות · תשעה באב
אידיש קהילה לעבן
אויפגאבעס:
רב · דיין · חזן
גבאי · מוהל
שוחט · קברן
מוסדות:
שול · מקווה
חדר · ישיבה
כולל · בית מדרש
מקומות הקדושים
דער משכן · בית המקדש · הר הבית
כותל המערבי · מערת המכפלה
קבר רחל · קבר יוסף · קברי צדיקים
ירושלים · חברון · טבריה · צפת
מצוות און מנהגים
הלכה · תרי"ג מצוות · בית דין · תפילה
לימוד תורה · צדקה · גמילות חסדים
שמע ישראל · ברית מילה
פדיון הבן · בר מצווה · נישואין
טהרת המשפחה · לוויה · קבורה
שבעה · קדיש · חברה קדישא
זעט אויך
גיור · שומרונים · קראים · מינים
יידן · אנטיסעמיטיזם


די פיר פרשיות[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

די מצוה פון תפילין ווערט דערמאנט אין די תורה פיר מאל, אין פיר באזונדערע פרשיות. אט די פיר פרשיות שרייבט מען אויף די תפילין.

פרשה מקור דער פסוק פון תפילין אידיש איבערזעצונג
קַדֶּש פרשת בא, שמות י"ג פון פסוק א' ביז י"א וְהָיָה לְךָ לְאוֹת עַל יָדְךָ וּלְזִכָּרוֹן בֵּין עֵינֶיךָ. אין עס זאל זיין צו אייך פאר א צייכן אויף אייער האנט און צו א געדענקעניש צווישן אייערע אויגן.
וְהָיָה כִּי יְבִיאַךָ פרשת בא, שמות י"ג פון פסוק י"א ביז י"ז וְהָיָה לְאוֹת עַל יָדְכָה וּלְטוֹטָפֹת בֵּין עֵינֶיךָ. און עס זאל זיין א צייכעניש אויף אייער האנט און תפילין צווישן אייערע אויגן. (די ווארט "טוטפת" איז א צוזאמשטעל פון צוויי ווערטער "טט" און "פת", זיי ביידע מיינען די נומער צוויי און די שפראכן "כתפי" און "אפריקי", קעגן די 4 פרשיות).
שְמַע פרשת ואתחנן, דברים ו' פון פסוק ד' ביז י' וּקְשַׁרְתָּם לְאוֹת עַל יָדֶךָ וְהָיוּ לְטֹטָפֹת בֵּין עֵינֶיךָ. און איר זאלט אנקניפן אלס אן צייכן אויף אייער האנט און עס זאל זיין צו תפילין צווישן אייערע אויגן.
וְהָיָה אִם שָׁמׁעַ פרשת עקב, דברים י"א פון פסוק י"ג ביז כ"ב וּקְשַׁרְתֶּם אֹתָם לְאוֹת עַל יֶדְכֶם וְהָיוּ לְטוֹטָפֹת בֵּין עֵינֵיכֶם און איר זאלט זיי אנקניפן אלס א צייכן אויף אייערע הענט און עס זאלן זיין צו תפילין צווישן אייערע אייגן.
IDF soldier put on tefillin.jpg
בילד פון תימן איד אין 1914 מ'זעהט די תפילין אויפן קאפ.

של ראש און של יד[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

די תפילין איז א פאר פון צוויי קעסטלעך, די קעסטלעך רופן זיך "בתים", איינס קניפט מען אן אפען ארעם דאס רופט "של יד", דער צווייטע טוט מען אן אויפ קאפ, דאס רופט זיך "של ראש".

די סטראפס וואס בינדן אן די קעסטעלעך רופן זיך "רצועות".

די בתים דארפן זיין פונקטליך 4 עקנדיג, די ברייט די זעלבע ווי די לענג.

די של ראש און של יד זענען אנדערעש סיי אין די פרשיות סיי אין די בתים און סיי און די רצועות.

די של ראש האט אינווייניג אין די קעסטעל דריי מחיצות וואס ווערט דערפון פיר דינע שמאלע בתים און אינצווישן די מחיצות לייגט מען אריין א באזונדער פארמעט מיט א באזונדערע פרשה, יעדע פרשה ווערט עקסטער אפגעשריבן אויף א באזונדער שטיקל פארמעט.

אנדערש איז דער של יד, וואס מען שרייבט די פרשיות אויף איין לאנגע פארמעט און דאס קעסטל איז איין גרויס קעסטל.

צו פאבריצירן בתים איז א פאך וואס רופט זיך א "בתים מאכער".

די של ראש איז סאך שווערער און קונצליכער צו מאכן ווי דער של יד, צוליב די קאמפליצירטקייט פון די מחיצות, און מ'מוז עס מאכן מיט איין שטיק לעדער.

צו מאכן דער של ראש, נעמט מען א שטיקל האלץ אויסגעשניטן פיר עקנדיג בערך אביסל קלענער ווי די בתים, דערנאך שנייט מען אריין דריי טיפע שניטן דורך אויס די לענג פון די האלץ, דערנאך נעמט מען הויט ווען עס איז נאך ווייעך אין פייכט און מדעקט עס איבער די האלץ און משטיפט אריין די הויט אין די דריי לעכער, דערנאך טוט מען אויגלעטן די הויט זאל זיין שיין עקענדיג, ווען די הויט איז שוין הארט און טריקן שלעפט מען ארויס די האלץ פון די הויט אזוי אטאמאטיש ווערט אונעם קעסטל פיר צימערן.

רש"י און ר"ת[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

ס'איז פאראן א מחלוקת רש"י און רבינו תם אין וועלכן סדר מ'זאל לייגן די פרשיות פונעם של ראש. לויט רש"י: קדש, והיה כי יביאך, שמע, והיה אם שמע. לויט ר"ת: קדש, והיה כי יביאך, והיה אם שמע, שמע. אויך ביי די תפלין של יד איז דא די זעלבע אונטערשייד, און לויט ר"ת די געענדיגטער קלף פונעם של יד איז אין דעם אויבנדערמאנטן סדר, כאטש דער סופר מוז זיי שרייבן אין דעם סדר ווי זיי זענען אין דער תורה, נאר א לאזט א ריווח פארן שרייבן שמע און דארט שרייבט ער שפעטער „והיה אם שמע".

דער שימושא רבא, לויט רבי מנחם עזריה, האלט אז די פרשיות דארף מען לייגן אין די תפילין פארקערט ווי רש"י.

אנטוהן[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

די קעסטלעך טוען סימבאליזירן אז די מוח און הארץ זענען פארבינדען מיט געטריישאפט און שטאלץ פאר א אייביגע פעסטע קנעכטשאפט צו גאט.


וועבלינקען[באַאַרבעטן | רעדאקטירן מקור]

אזהרה: מען פסק'נט נישט קיין הלכה פון וויקיפעדיע.